Tư liệu
Khỉ trong truyện cổ tích các dân tộc Tây Nguyên
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Đoàn Bích Ngọ
2016
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Khỉ là một loài vật thông minh hơn các loài vật khác, thường có thói quen bắt chước. Khỉ xuất hiện trong văn hóa các dân tộc, thường tượng trưng cho tinh thần lạc quan, sự nghịch ngợm, láu lỉnh, đôi khi còn mang yếu tố thần thánh như Khỉ thần Hanuman trong truyền thuyết Ấn Độ, Tôn Ngộ Không trong truyện Tây Du Ký của Trung Hoa. Ở Tây Nguyên, hình ảnh con Khỉ xuất hiện trong truyền thuyết của một số dân tộc bản địa, vừa gần gũi, thân thiện với con người, núi rừng nơi đây nhưng cũng rất nhanh nhẹn, láu lỉnh, vui nhộn.

Khỉ trong truyện cổ người Mơ-nông

Có một câu truyện cổ còn lưu truyền trong một nhóm người Mơ-nông, lý giải vì sao họ không ăn thịt Khỉ. Chuyện kể rằng: ngày xưa, người Mơ-nông sinh nở rất khó khăn, người mẹ thường bị chết nên phải rạch bụng lấy con. Trong buôn làng của người Mơ-nông khi đó, hễ có một sinh linh ra đời, lại có một người phải ra đi. Một ngày nọ, trong làng có một phụ nữ sắp đến kỳ sinh con, chợt có một bầy Khỉ đến kiếm ăn cạnh làng. Nhìn đám Khỉ con nô đùa hạnh phúc bên mẹ, người chồng chạnh lòng nghĩ đến vợ và đứa con sắp chào đời, liền đến gần than vãn và nhờ Khỉ cứu giúp. Sau khi nghe xong, Khỉ đầu đàn tỏ vẻ thương cảm, nhận lời cứu giúp nhưng cũng không quên dặn người chồng và dân làng mang đến 7 gùi bắp đầy, 7 buồng chuối chín và các loại hoa, quả khác, mỗi thứ đủ 7 gùi. Sau khi ăn uống no nê, Khỉ đầu đàn ra hiệu cho cả đàn vào rừng, hái về một loại lá cây, vò nát và vắt nước nhớt vào cửa mình của người mẹ rồi xoa bụng giúp em bé được sinh ra dễ dàng, nhờ vậy người mẹ được cứu sống. Từ đó, để tỏ lòng biết ơn loài vật ân nhân của bộ tộc mình, người Mơ-nông không ăn thịt Khỉ.

Khỉ trong truyện cổ của người Cơ Ho

Trong truyện cổ của người Cơ Ho, Khỉ xuất hiện với vẻ ngờ nghệch, thật thà và dễ tin người. Chuyện rằng: Khỉ và rùa kết bạn và sống gần nhau. Một hôm, rùa rủ Khỉ đi hái măng, Khỉ mang gùi kín, rùa mang gùi thủng đáy. Khỉ đi nhanh nên vượt lên lấy măng trước, rùa vốn chậm chạp nên chẳng lấy được gì. Trên đường về, rùa bảo Khỉ: mày gùi thế mệt lắm, còn tao bỏ thế này măng tự chạy về nhà, đổi gùi cho tao đi. Nghe thế, Khỉ đồng ý đổi gùi cho rùa. Dọc đường, Khỉ chạy và hái măng bỏ vào gùi thủng, rùa đi sau thủng thẳng nhặt đầy gùi. Khi về nhà, rùa bảo vợ lấy măng nấu ăn rồi đổ vỏ măng sang nhà Khỉ. Khỉ về nhà mắng vợ sao không làm đồ ăn, dù vợ nói thế nào cũng không nghe. Khỉ ra sau nhà, nhìn thấy vỏ măng lại càng tức giận quay vào mắng vợ, con ăn hết măng còn nói dối. Rùa tỏ vẻ thông cảm bảo Khỉ sang nhà mình lấy đồ ăn. Một lần khác, rùa và Khỉ lại rủ nhau vào rừng tìm trứng. Khỉ nhặt trứng gà, rùa nhặt đá và nói với Khỉ là trứng heo. Rùa bảo Khỉ ăn trứng gà sẽ đẻ con nghịch ngợm, lắt léo; ăn trứng heo con mới ngoan. Khỉ tin lời xin đổi trứng cho rùa. Khỉ về nhà, bảo vợ, con ngồi quanh bếp, cột trứng treo trên giàn rồi cắt dây thả vào nồi nước sôi làm nước bắn tung tóe, vợ, con bị bỏng kêu ầm ĩ. Khỉ liền bảo: “Mới thả trứng vào nồi đã kêu, để chín mới ăn”. Rùa nghe tiếng chạy sang bảo vợ Khỉ lấy trứng của rùa về cho con ăn. Có lần rùa lừa Khỉ đi tát hồ cá, Khỉ khỏe tát cạn hồ, bắt được nhiều cá. Rùa nằm dưới hốc đá, giả giọng thần linh hù dọa: “Không được ăn con cá, con lươn, con ếch, chỉ được nhặt con cua, con ốc đưa về, nếu không cả nhà sẽ bị chết”. Khỉ nghe sợ quá đổ hết cá rồi trở về nhà. Rùa chỉ chờ thế, bò ra nhặt cá, lươn, ếch mang về ăn.

.
.

Và trong truyện cổ dân tộc Xơ đăng

Trong truyện cổ dân tộc Xơ đăng, Khỉ xuất hiện với vẻ nghịch ngợm, phá phách như truyện Con Khỉ ngỗ nghịch. Một con Khỉ luôn có những trò kỳ quái gây phiền toái cho con người và các loài vật khác nhưng cũng rất vui nhộn.

***

Hình ảnh Khỉ trong văn hóa các dân tộc ở Tây Nguyên khá gần gũi, thân thiện, là một loài vật thông minh, nhanh nhẹn hơn các con vật khác, chính vì vậy mà Khỉ biết bắt chước và biểu lộ cảm xúc gần như con người.

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây