Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Hành trình về các di sản kiến trúc Đà Lạt
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Trần Công Hòa
2019
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Mở đầu

Thành phố Đà Lạt là một đô thị với 4 đặc điểm đặc trưng mà không một đô thị nào ở Việt Nam sánh được, đó là: khí hậu, thiên nhiên, văn hóa bản địa và kiến trúc. Đây là 4 tài nguyên đặc biệt giá trị làm nên 4 mảng màu sắc của bức tranh đặc trưng Đà Lạt.

Đà Lạt có môi trường thiên nhiên vốn là một vùng cảnh quan rừng thông tự nhiên miền núi độc đáo với khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm; được quy hoạch khởi đầu với chức năng là nơi nghỉ dưỡng, du lịch và chức năng này luôn gắn liền theo tiến trình phát triển của thành phố.

Hơn 125 năm hình thành và phát triển, Đà Lạt luôn gắn bó với sự phát triển nghệ thuật quy hoạch đương đại của thế giới, từ Chương trình phát triển năm 1900 của Toàn quyền Paul Doumer, Đồ án đầu tiên áp dụng phương pháp quy hoạch phân khu chức năng năm 1906 của Thị trưởng Champourdy, Đồ án kiến tạo hồ nước năm 1919 của Jean O’Neil, đến Đồ án Quy hoạch thành phố cảnh quan bài bản của KTS. Hébrard năm 1923, Đồ án Quy hoạch thành phố nghỉ ngơi của KTS. Pineau năm 1933, Đồ án Chỉnh trang năm 1940 của KTS. Mondet, Đồ án Quy hoạch năm 1943 của KTS. Lagisquet, đã làm rõ nét dấu ấn của thành phố vườn… Dựa trên các nền tảng quan trọng đó, những công trình kiến trúc được thiết kế khéo léo, hài hòa với khung cảnh tự nhiên sẵn có, tạo nên cảnh quan đô thị Đà Lạt đặc sắc, độc đáo. Đến nay, thành phố Đà Lạt vẫn còn lưu giữ những di sản văn hóa quý báu, đặc trưng trong lĩnh vực quy hoạch và kiến trúc cần phải nghiên cứu, tìm hiểu.

Hành trình về quá khứ phần nào sẽ giúp nhận biết những giá trị đặc thù của di sản kiến trúc Đà Lạt. Từ đó, đưa ra các giải pháp gìn giữ và phát triển bền vững những giá trị đặc trưng của thành phố trước sức ép của tiến trình đô thị hóa với những thay đổi nhanh chóng, phức tạp.

Giá trị di sản kiến trúc Đà Lạt

Đô thị di sản kiến trúc Đà Lạt

Thành phố Đà Lạt với nhiều công trình kiến trúc cần được công nhận là di sản văn hóa quốc gia, cùng với đó là các dinh thự đặc biệt, khu biệt thự, công trình công cộng, kiến trúc tôn giáo... mang dấu ấn đặc trưng. 

Môi trường tự nhiên có giá trị độc đáo

Đà Lạt được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm; cảnh quan thiên nhiên rừng thông, thảm cỏ hòa quyện với cảnh quan không gian thoáng đãng của hồ nước nhân tạo; địa hình miền núi tạo thành nhiều lớp phong cảnh phong phú, đa dạng.

Học thuật Quy hoạch đương đại

Thành phố vườn hiện đại kiểu mẫu, áp dụng vào điều kiện thiên nhiên miền núi.

Tuy mang những quan điểm khác biệt nhưng các đồ án quy hoạch chỉnh trang thành phố luôn mang tính kế thừa, được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện thực tế của từng thời kỳ.

Với sự nhất quán trong thực thi những ý tưởng xây dựng thành phố cảnh quan để du lịch, nghỉ dưỡng, các kiến trúc sư đã tạo nên những đặc điểm nổi trội của kiến trúc đô thị Đà Lạt như quy hoạch đô thị theo bố cục tự do, hạn chế can thiệp vào địa hình; quy hoạch không có trục chính bằng trục đường; những phân khu chức năng bố trí linh hoạt, rõ ràng, đảm bảo tính thống nhất và thẩm mỹ cho từng khu riêng biệt (khu biệt thự, dinh thự, khu phố thương mại, các ấp trồng rau, hoa…); các đường phố nối kết liền lạc, uốn lượn theo địa hình đồi núi, thung lũng tạo nên khung sườn chính cho cơ thể đô thị; trung tâm duy nhất là hồ Xuân Hương với không gian rộng, thoáng; tầm nhìn chính của đô thị hướng về núi Lang Biang… Đây là những đặc điểm ít có thể thấy ở các thành phố khác của Việt Nam.

Với lịch sử 125 năm, Đà Lạt đã xây dựng được những công trình kiến trúc độc đáo, đa dạng về thể loại, phong phú về phong cách. Các công trình kiến trúc đều có thiết kế phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, hòa hợp với thiên nhiên, chất lượng thẩm mỹ cao, từ đó, hình thành một tài sản đô thị có giá trị.

Ảnh hưởng quan trọng của quy hoạch đến kiến trúc công trình

Ngay từ khi bắt đầu và trải qua các thời kỳ phát triển, xây dựng với ý tưởng của đô thị nghỉ mát, du lịch là thành phố cảnh quan, kiến trúc Đà Lạt được hướng dẫn phát triển theo quy hoạch và được kiểm soát về mặt thẩm mỹ.

Khuôn viên được phân lô rộng rãi để đảm bảo cảnh trí thiên nhiên chung. Mật độ xây dựng có giới hạn cho phép rất thấp.

Di sản kiến trúc Đà Lạt

Đà Lạt tuy không phải là thành phố cổ kính, nhưng trải qua 125 năm hình thành và phát triển cũng đã để lại những dấu ấn kiến trúc nhất định.

Đặc điểm của kiến trúc Đà Lạt là dựa vào thiên nhiên tại chỗ, nhẹ nhàng nép mình vào khung cảnh, tạo lập một kiến trúc hòa nhập với thiên nhiên. Tất cả các kiến trúc đẹp đều chọn lựa bố cục tổng thể theo hình khối nằm ngang ổn định, gắn kết chặt chẽ với mặt đất, địa hình khu vực xung quanh.

Di sản kiến trúc đô thị Đà Lạt có các thể loại tiêu biểu như sau:

Công trình công cộng

Các công trình công cộng ở Đà Lạt ảnh hưởng theo các kiểu kiến trúc chính thống châu Âu như kiến trúc Romansque (Nhà thờ Con Gà), kiến trúc Gothic (khối nhà nguyện trong trường nữ tu Couvent Des Oiseaux), kiến trúc tân cổ điển Pháp (khối hiệu bộ của Trường Trung học Yersin), kiến trúc Modern (khách sạn Palace, Viện Pasteur, Nhà ga xe lửa, Xí nghiệp Bản đồ...)...

Kiến trúc tôn giáo

Đà Lạt vốn là thành phố đa dạng về tôn giáo với sự hiện diện của hầu hết các tôn giáo lớn ở Việt Nam. Tuy kiến trúc các cơ sở tôn giáo tại Đà Lạt không có sự khác biệt lớn so với những vùng, miền khác nhưng vẫn có nét riêng thông qua việc tổ chức không gian kiến trúc và sự phối trí hài hòa giữa thiên nhiên và công trình nhân tạo. Có thể kể đến như Nhà thờ Domaine de Marie, Chùa Linh Sơn, Thiền viện Trúc Lâm…

Dinh thự

Đà Lạt có một số dinh thự lớn như Dinh 1, 2, 3, Dinh Nguyễn Hữu Hào, Dinh Tỉnh trưởng... Đặc điểm của các dinh thự này là kiến trúc chính luôn ngự trị trên đỉnh đồi cao - là nơi có điểm nhìn đẹp nhất, khuôn viên rộng rãi với vườn hoa, bồn nước… Tuy kiến trúc khác nhau nhưng các công trình này đều hòa hợp với thiên nhiên và trở thành điểm nhấn trong bức tranh cảnh quan của thành phố.

Các khu biệt thự

Bên cạnh các công trình kiến trúc lớn, hệ thống biệt thự ở Đà Lạt cũng góp phần quan trong trong việc làm phong phú cảnh quan kiến trúc và tạo nên nét đặc trưng hấp dẫn của thành phố. Các biệt thự được xây dựng với kiểu dáng đa dạng nhưng tổng thể vẫn giữ được tính thống nhất và hài hòa với thiên nhiên. Điển hình như các khu biệt thự: Trần Hưng Đạo, Hùng Vương, Pasteur - Lê Hồng Phong, Quang Trung, Lê Lai, hồ Mê Linh, hồ Vạn Kiếp...

Người ta nhìn nhận Đà Lạt như là một “Bảo tàng kiến trúc địa phương của Pháp”, từ các kiểu kiến trúc địa phương ở vùng phía Bắc, Đông với nhiều đồi núi, đến các vùng phía Nam, Tây gần biển. 

Trong kho tàng kiến trúc của Đà Lạt, kiến trúc dạng biệt thự chiếm tỷ lệ đa số, đó cũng là một đặc điểm tạo nên những giá trị đặc biệt cho kiến trúc của Đà Lạt. Ngoài ra, hệ thống biệt thự rất đa dạng theo hình thức của các kiểu kiến trúc địa phương Pháp. Có thể tạm thời phân loại thành các phong cách chính sau:

+ Phong cách kiến trúc Normandie (phía Bắc nước Pháp)

+ Phong cách kiến trúc vùng Bretagne (phía Tây nước Pháp)

+ Phong cách kiến trúc vùng Provence (phía Nam nước Pháp)

+ Phong cách kiến trúc xứ Basque (phía Tây Nam nước Pháp)

+ Kiến trúc vùng Savoie (phía Đông nước Pháp)

Bảo tồn, phát huy vốn di sản kiến trúc của Đà Lạt

Trong quá trình phát triển kinh tế và đô thị hóa mạnh mẽ như hiện nay, vấn đề bảo tồn, phát huy di sản kiến trúc đang là một thách thức lớn, đặc biệt là đa số các công trình của di sản chưa được xếp hạng di tích.

Bảo tồn di sản các đặc điểm quen thuộc và những dấu mốc có ý nghĩa về sự liên tục khi phải đối diện với sự thay đổi nhanh chóng, đó là giữ gìn bản sắc đô thị. Để thành phố Đà Lạt hấp dẫn hơn, cần bảo tồn di sản đô thị, gồm di sản thiên nhiên và lịch sử trong quá trình phát triển.

Thành phố Đà Lạt mang trong mình những nét đặc thù riêng về điều kiện môi trường thiên nhiên (địa hình, địa thế, khí hậu, thời tiết,…); đây luôn là đề bài hấp dẫn cho các giải pháp kiến trúc từ xưa đến nay.

Những công trình quy hoạch và kiến trúc từ thời Pháp thuộc thể hiện tính thẩm mỹ hoàn hảo, sự sáng tạo táo bạo đã tạo nên diện mạo đặc thù, đậm nét của thành phố: Đà Lạt như một thành phố cảnh quan mang màu sắc châu Âu giữa lòng châu Á.

So với cả nước, kiến trúc Đà Lạt tiêu biểu cho kiến trúc miền núi, kiến trúc xứ lạnh… (từ mái nhà sàn của cư dân bản địa đến kiến trúc kiểu Âu, Mỹ, Việt thời hiện đại).

Kiến trúc hiện đại từ những năm 1960-1975 do các kiến trúc sư Việt Nam thiết kế cũng đã để lại những dấu ấn tốt đẹp.

Bên cạnh nhiều dự án xây dựng nhằm tạo cho Đà Lạt bộ mặt văn minh, hiện đại đánh dấu giai đoạn phát triển mới của thành phố trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế, trong thời gian qua, việc hình thành các công trình kiến trúc mới, mật độ xây dựng gia tăng, lượng cây xanh giảm… đã cho thấy nhiều vấn đề cụ thể đã được đặt ra, đó là làm thế nào giữ được những nét đẹp cũ, bằng chứng lịch sử có giá trị của Đà Lạt xưa; nhu cầu cấp thiết về phát triển bền vững của kinh tế du lịch, giữ gìn hình ảnh và bản sắc riêng của Đà Lạt.

Về mặt lý luận cũng như lịch sử xây dựng đô thị, có thể nói rằng Đà Lạt là ví dụ điển hình về xây dựng và phát triển một thành phố vườn, thành phố cảnh quan, thành phố du lịch sinh thái…

Đà Lạt đang ôm trong mình quỹ kiến trúc cảnh quan đô thị độc đáo, phong phú, có giá trị. Trên quan điểm phát triển có kế thừa, hình ảnh mong muốn trong tương lai của Đà Lạt sẽ là sự tổng hòa giữa xưa và nay, giữa cổ kính và hiện đại, phấn đấu là một trung tâm di sản kiến trúc đô thị nổi bật.

Những giá trị quý giá về cảnh quan và quỹ di sản kiến trúc Đà Lạt cần phải được bảo tồn, phát huy nhằm tạo ra các giá trị nền tảng phục vụ yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.

Số 6/2019

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML

THƯ VIỆN VIDEO VÀ HÌNH ẢNH

VIDEO

 HÌNH ẢNH


HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 25/2020 - 30/07/2020
Số 25/2020 Xem thêm
Số 24/2020 - 30/07/2020
Số 23/2020 - 08/07/2020
Số 22/2020 - 08/07/2020
Số 21/2020 - 23/06/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 6.090.755
  • Đang online: 146
  • Trong tuần: 16.514
  • Trong tháng: 28.743
  • Trong năm: 1.205.726