Tư liệu
Phát triển hoạt động xã hội bảo vệ người tiêu dùng
Tư liệu khảo cứu
Khoa học công nghệ
NGUYỄN MINH TÂM
2002
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

1. Phong trào người tiêu dùng

Trong nền kinh tế thị trường người sản xuất và người tiêu dùng (NTD) là các người bạn đồng hành. Giải quyết vấn đề phát triển, tăng trưởng kinh tế thông qua việc sản xuất kinh doanh phải đồng thời với giải quyết vấn đề NTD, đó là vấn đề có tính quy luật. Sản xuất và tiêu dùng là hai mặt của một vấn đề vừa đối lập, vừa thống nhất trong  nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, không phải bao giờ vấn đề NTD cũng được đặt đúng với vị trí của nó. Chính vì vậy, phong trào NTD xuất hiện như một hình thức lấy lại sự cân bằng đó.

“NTD là lớp người đông đảo nhất, có ảnh hưởng tới mọi quyết định về kinh tế,  dù là của nhà nước hay của tư nhân, nhưng ý kiến của họ lại ít được lắng nghe nhất…” (Giôn Kenơdy). Trong nền kinh tế thị trường, NTD luôn có các điểm bất lợi sau:

- Vai trò của sản xuất luôn tỏ ra trội hơn so với vai trò tiêu dùng, kể cả trong mỗi người chúng ta.

- Hoạt động sản xuất thì tập trung, tiêu dùng thì phân tán. Kết quả là nhà sản xuất là các chuyên gia, còn NTD chỉ là những tay nghiệp dư.

- Các thông tin đến với NTD, nhất là giá cả và chất lượng thường không đầy đủ hay bị bóp méo.

- Vai trò của NTD ít được ưu tiên hơn so với các đại lý.

- Đôi khi việc cạnh tranh không đầy đủ có thể tạo ra các tình trạng khan hiếm giả tạo, gây thiệt hại cho NTD.

- Ưu thế về kinh tế của doanh nghiệp có thể tác động tạo ra các chính sách có lợi cho họ. Tuy nhiên NTD phải trả tiền cho các chi phí đó, qua sản phẩm. NTD phải trả tiền cho các hành động chống lại chính mình!

- Số lượng nhà sản xuất và bán hàng luôn lớn và được tổ chức tốt. Trong khi đó các tổ chức hoạt động bảo vệ NTD chỉ rất hạn chế về số lượng và tổ chức.

Rõ ràng rằng hệ thống thị trường, bản chất của nó là không cung cấp phúc lợi xã hội nếu không được trả tiền. Chính vì vậy phải có các tổ chức công dân để biện hộ và hành động bảo vệ quyền lợi của NTD. Một phong trào NTD hoạt động có hiệu quả sẽ khuyến khích hệ thống cạnh tranh trong một nền kinh tế thị trường, để thưởng công cho các nhà sản xuất tạo ra sản phẩm tốt và đối xử trung thực với NTD.

Phong trào NTD quốc tế có từ năm 1960, lúc đầu chỉ có 5 tổ chức bảo vệ NTD ở Úc, Bỉ, Hà Lan, Anh và Mỹ. Năm 1995, IOCU đổi tên thành Quốc tế Người tiêu dùng - CI (Consumers International) và hiện nay có 260 tổ chức, hiệp hội NTD ở 120 quốc gia và khu vực trên thế giới là thành viên của CI. Phong trào hoạt động theo “Hiến chương về hoạt động NTD” nhằm truyền bá sự hiểu biết có phê phán, hành động trách nhiệm xã hội và đoàn kết sao cho NTD ở khắp mọi nơi có thể phát huy vai trò của họ để đạt tới một xã hội công bằng và văn minh. Phong trào nêu ra 8 quyền của NTD, sau được Liên hiệp quốc công nhận:

- Quyền được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản

- Quyền được an toàn

- Quyền được thông tin

- Quyền được lựa chọn

- Quyền được lắng nghe

- Quyền được bồi thường

- Quyền được bồi dưỡng, giáo dục về tiêu dùng

- Quyền được có một môi trường lành mạnh.

Đầu tiên, phong trào NTD ở các nước phát triển chủ yếu quan tâm việc thử nghiệm, đánh giá và thông tin chất lượng sản phẩm. Nhưng sau đó ngày càng có nhiều nhóm ở các nước đang phát triển gia nhập phong trào, những mối quan tâm khác như sức khoẻ, an toàn được bổ sung vào chương trình hoạt động.

Hoạt động của phong trào không chỉ là đảm bảo quyền lợi trực tiếp cho NTD mà còn giáo dục, khích lệ con người nhận thức vai trò và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng xã hội và môi trường. Ngày nay phong trào bảo vệ NTD được các nước hết sức quan tâm.

2. Phong trào bảo vệ NTD của chúng ta

Kinh tế thị trường ở Việt Nam là nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhà nước của chúng ta là nhà nước của dân do dân và vì dân. Chính vì vậy nhà nước bảo vệ sản xuất kinh doanh chân chính và bảo vệ quyền lợi NTD. Hiến pháp năm 1992, Điều 28 có nêu “mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh bất hợp pháp, mọi hành vi phá hoại nền kinh tế quốc dân làm thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân đều bị xử lý nghiêm minh theo pháp luật. Nhà nước có chính sách bảo hộ quyền lợi của người sản xuất và NTD”. Năm 1999, Quốc hội nước ta cũng đã thông qua Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD. Nhà nước ta rất quan tâm đến vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD. Rõ ràng việc giải quyết vấn đề NTD không phải chỉ là mục đích tự thân, mà còn để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của nhà nước: giúp cho sản xuất kinh doanh phát triển lành mạnh, đúng hướng, ổn định xã hội, dân giàu nước mạnh xã hội công bằng văn minh. Vậy sản xuất không tách rời tiêu dùng và ngược lại, NTD không đối lập với nhà sản xuất.

Tuy nhiên không vì thế mà hoạt động xã hội về bảo vệ NTD ở nước ta kém phát triển. Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Trên lĩnh vực bảo vệ NTD cũng vậy, Pháp lệnh Bảo vệ NTD 1999, Điều 11 ghi nhận “NTD được thành lập tổ chức để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật”. Từ năm 1991, Hội KHKT về Tiêu chuẩn hóa, Đo lường, Chất lượng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực bảo vệ NTD,  gọi tên tắt là Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ NTD Việt Nam (Hội TC và BVNTD hay VINASTAS). VINASTAS là thành viên của Quốc tế Người tiêu dùng tháng 6/1991.

Hoạt động bảo vệ NTD cũng được tổ chức ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Các hội ở các tỉnh, thành phố là thành viên của VINASTAS. Hoạt động bảo vệ quyền lợi NTD ở tỉnh ta bắt đầu từ năm 1994, với sự thành lập Văn phòng khiếu nại NTD  Lâm Đồng.

Mục đích chung của Tổ chức NTD Việt Nam là phục vụ và nâng cao lợi ích của NTD. Các nội dung chính của phong trào NTD là:

- Thông tin giáo dục NTD: nhận thức được quyền và nghĩa vụ của mình. Hiểu biết để tự bảo vệ và hoạt động bảo vệ NTD.

- Đấu tranh chống các biểu hiện vi phạm quyền lợi của NTD.

- Tác động tới các cơ quan hoạch định để có các chính sách bảo vệ quyền lợi cho NTD.

- Trực tiếp tư vấn cho NTD hoặc giúp đỡ NTD khi gặp các vấn đề khó khăn trong tiêu dùng, thông qua các văn phòng khiếu nại của NTD.

- Phối hợp hoạt động với các tổ chức liên quan nhằm mục tiêu bảo vệ NTD.

- Xây dựng lối sống tiêu dùng lành mạnh, phù hợp với mức độ phát triển kinh tế của chúng ta.

Thời gian qua hoạt động bảo vệ NTD ở Lâm Đồng đã đạt được các kết quả bước đầu, tập trung vào thông tin giáo dục NTD qua phương tiện thông tin địa phương; tư vấn hướng dẫn và can thiệp giúp đỡ bảo vệ quyền lợi NTD, kiến nghị với cơ quan nhà nước về các quy định bảo vệ quyền lợi NTD, qua hoạt động của Văn phòng khiếu nại.

Hoạt động của Hội NTD hiện nay còn rất nhiều khó khăn như: điều kiện tài chính, con người có khả năng chuyên môn và thời gian. Các hoạt động hiện nay chủ yếu gắn vào hoạt động của cơ quan bảo trợ. Song để có một phong trào xã hội, không thể tiếp tục như vậy được. Sau đại hội lần II, Hội NTD đã được tăng cường về tổ chức, tiếp tục tìm ra các phương thức nâng cao hiệu quả hoạt động của hội.

3. Phát triển hoạt động xã hội bảo vệ NTD

Để phát triển hơn nữa hoạt động xã hội bảo vệ NTD, Hội định hướng tiếp tục lấy tuyên truyền là hoạt động chủ yếu, giải quyết tốt vấn đề khiếu nại của NTD. Các biện pháp chủ yếu trước mắt để nâng cao chất lượng hoạt động xã hội bảo vệ NTD:

- Nghiên cứu tổ chức hoạt động cho mọi thành viên của hội NTD:

+ Hoạt động của Ban chấp hành Hội cần gắn kết tốt hơn với các ngành hữu quan thông qua các đại diện trong Hội, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp: nhà nước và nhân dân.

+ Hoạt động của các chi hội và hội viên: vận động hướng dẫn NTD tham gia các hoạt động nâng cao nhận thức trong tiêu dùng, biết cách tự bảo vệ trong tiêu dùng, hướng dẫn cách khiếu nại, tố cáo các hoạt động vi phạm quyền của NTD.

- Phối hợp với hoạt động xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư. Đưa vào quy chế xây dựng khu phố văn hoá nội dung về bảo vệ NTD, chống buôn bán không trung thực, có hại cho NTD.

- Phối hợp hợp lý các hoạt động khuyến khích nhà sản xuất kinh doanh lành mạnh có trách nhiệm và thông tin trung thực cho NTD.

- Tăng cường hoạt động của văn phòng khiếu nại của NTD, phối hợp với cơ quan chức năng giải quyết có hiệu quả các khiếu nại.

- Tăng cường sự hỗ trợ, phối hợp giữa các thành viên trong Liên hiệp các hội KHKT tỉnh; tranh thủ sự hỗ trợ và phối hợp của các thành viên VINASTAS.

- Tổ chức khảo sát điều tra thị trường để thông tin và tư vấn, phản biện với các cơ quan nhà nước trong các quyết định, nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của NTD.

- Thông tin giáo dục cho NTD cần tiếp tục phát huy các kết quả đã đạt được, mở rộng cả nội dung và hình thức để đạt hiệu quả hơn.

Phát triển hoạt động xã hội là một trong các hướng giải quyết cơ bản để bảo vệ NTD. Hoạt động này thể hiện cụ thể của việc mở rộng dân chủ, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân. Để hoạt động này có thể thành phong trào đúng hướng và có hiệu quả, cần có sự quan tâm tạo điều kiện của các ngành  các cấp và sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan liên quan.

NGUYỄN MINH TÂM

Hội người tiêu dùng Lâm Đồng 

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây