Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Bảo tồn và phát huy các di sản kiến trúc Đà Lạt
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
KTS. Trần Công Hòa - Hội Kiến trúc sư tỉnh Lâm Đồng
2020
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Giới thiệu

Thành phố Đà Lạt là một đô thị với 4 đặc điểm đặc trưng, đó là khí hậu, cảnh quan thiên nhiên, cảnh quan kiến trúc và văn hóa bản địa.

Môi trường thiên nhiên Đà Lạt vốn là một vùng cảnh quan rừng thông tự nhiên miền núi độc đáo với khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm; được quy hoạch khởi đầu với chức năng là nơi nghỉ dưỡng, du lịch và chức năng này luôn gắn liền với tiến trình phát triển của thành phố.

Hơn 125 năm hình thành và phát triển, thành phố Đà Lạt luôn gắn bó với sự phát triển nghệ thuật quy hoạch đương đại của thế giới. Trên nền tảng quan trọng đó, những công trình kiến tạo, nghệ thuật kiến trúc được thiết kế khéo léo, hài hòa với khung cảnh tự nhiên sẵn có, tạo nên kiến trúc cảnh quan Đà Lạt đặc sắc, độc đáo. Đến nay, thành phố Đà Lạt vẫn còn lưu giữ những di sản văn hóa quý báu, đặc trưng trong lĩnh vực quy hoạch và kiến trúc cần phải được bảo tồn và phát triển.

Nhận diện di sản kiến trúc Đà Lạt

Từ ngày được thành lập đến năm 1954, Đà Lạt được nhìn nhận là thành phố thuần Pháp, nghĩa là quy hoạch tổng thể, quản lý xây dựng, quản lý kiến trúc, quản lý xã hội theo mô hình của Pháp.

- Quy hoạch xây dựng theo kiểu thuộc địa: lấy suối Cam Ly phân chia rõ khu Pháp, khu Việt. Khu Pháp (phía Nam suối Cam Ly) được đầu tư xây dựng đúng nghĩa, phân bố không gian rộng rãi, sang trọng; từ đó, hình thành đủ các thể loại công trình kiến trúc đáp ứng cho cuộc sống của thành phố mới như khách sạn, khu thương mại, bưu điện, ngân khố, nhà thờ, thư viện, trường học, biệt thự, các khu nhà ở,… và các công trình hạ tầng kỹ thuật quan trọng gồm giao thông, đập nước tạo hồ cảnh quan, nhà máy điện, nhà máy nước, bể chứa nước trên đỉnh đồi cao, gare hỏa xa…

 - Khu vực phía Bắc suối Cam Ly dành cho người Việt Nam, có khu thương mại, nhà ở, trường học…

Sau năm 1954, nhiều kiến trúc công cộng mang dáng dấp hiện đại được xây dựng theo đà phát triển để phục vụ các nhu cầu thiết yếu của người Việt.

Quỹ Di sản kiến trúc Đà Lạt

Đà Lạt được xem như một bảo tàng các biệt thự và công trình kiến trúc công cộng, tôn giáo với các thể loại phong cách kiến trúc Âu - Á kết hợp. Kiến trúc ở Đà Lạt là nghệ thuật kiến trúc kết hợp với cảnh quan đã được thể hiện từ những ý đồ quy hoạch ban đầu.

Trước năm 1954, thành phố Đà Lạt có hệ thống quỹ dinh thự, biệt thự Pháp cần bảo tồn, trong đó có dinh 1, 2, 3, dinh Nguyễn Hữu Hào, dinh Tỉnh trưởng; cùng các khu biệt thự trên các trục đường Trần Hưng Đạo, Hùng Vương, Lê Hồng Phong, Nguyễn Du, Quang Trung, Lê Lai; các khu biệt thự ven hồ Vạn Kiếp (Cité Decoux), Mê Linh (Cité Saint Benoit).

Ngoài ra, còn có hệ thống công trình kỹ thuật đô thị được tạo lập như đập nước hồ Xuân Hương, nhà máy nước, đài nước (dinh Tỉnh trưởng), nhà máy điện, thủy điện, nhà ga xe lửa và hệ thống đường sắt; hệ thống các công trình giáo dục như trường Petit Lycée (Cao đẳng Nghề Đà Lạt hiện nay), trường Grand Lycée (Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt), trường Franciscains (Cơ sở 2 Đại học Kiến trúc), trường nữ Couvent des Oiseaux (Trung học Phổ thông Dân tộc Nội trú Lâm Đồng), trường La San Adran (Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng cũ); hệ thống công trình tôn giáo, tín ngưỡng có nhà thờ chính tòa (nhà thờ Con Gà - đường Trần Phú), nhà thờ Domain de Marie và tu viện (đường Mai Hắc Đế), tu viện Franciscan (đường Hùng Vương), tu viện Nazarette (đường Trần Phú), nhà thờ Tin Lành (đường Nguyễn Văn Trỗi), chùa Linh Sơn (đường Nguyễn Văn Trỗi), chùa Linh Quang (đường Hai Bà Trưng).

Sau năm 1954, các công trình công cộng, tín ngưỡng tiêu biểu gồm thao trường Đà Lạt (đã tháo dỡ để xây dựng quảng trường thành phố), câu lạc bộ thanh niên (đã tháo dỡ để xây dựng Trung tâm hoạt động thanh thiếu nhi tỉnh Lâm Đồng), chợ Đà Lạt, trường Đại học Đà Lạt, tu viện dòng Chúa cứu thế, nhà thờ Tin Lành, trụ sở Giáo Hoàng học viện, Học viện Quân sự (trường võ bị), Trung tâm nghiên cứu nguyên tử Đà Lạt…

Việc liệt kê tổng quát di sản kiến trúc tại Đà Lạt vừa mang tính tập trung (khu Pháp cũ) vừa mang tính đại diện; các di sản phân bố rải rác trên toàn vùng thành phố. Nhiều kiến trúc mới được xây dựng sau năm 1954 có công năng thiết thực phục vụ cho đô thị, với phong cách hiện đại, đạt chuẩn về nghệ thuật kiến trúc và ít nhiều hòa nhập được với di sản kiến trúc Pháp đã có.

Với khối lượng di sản kiến trúc Pháp nhiều và phong phú về thể loại, cơ cấu quy hoạch chưa bị phá vỡ, được giữ gìn, tồn tại qua thời gian, do đó, Đà Lạt xứng danh là bảo tàng kiến trúc Pháp  hơn so với các địa phương khác.

Phát huy giá trị các di sản thời gian qua

Sau năm 1975, đồng bộ với việc tổ chức đồ án quy hoạch chung xây dựng thành phố Đà Lạt lần thứ nhất (năm 1985), nhiều phân khu chức năng đã tận dụng quỹ nhà đất phù hợp. Nhiều chương trình nghiên cứu tìm hiểu về di sản cũng đã có những tác động nhất định:

- Đề tài Điều tra quỹ kiến trúc thời Pháp thuộc của GS. TS. KTS. Nguyễn Bá Đang góp phần đặt nền móng bước đầu cho việc nghiên cứu, cung cấp dữ liệu mang tính hệ thống phục vụ việc bảo tồn di sản.

- Hội nghị chuyên gia về quỹ kiến trúc đô thị Đà Lạt do GS. TS. KTS. Hoàng Đạo Kính chủ trì cùng các chuyên gia của Hội Kiến trúc sư Việt Nam và địa phương đã khơi gợi việc tạo dựng phát triển Đà Lạt tiếp nối.

- Nhiều chính sách liên quan đến phát triển thành phố đã được chính quyền địa phương triển khai trong thời gian qua như đánh giá, phân loại quỹ biệt thự, sắp xếp, khai thác hợp lý nguồn quỹ di sản hiện có, chuyển đổi công năng… đã mang lại hiệu quả nhất định và khẳng định di sản kiến trúc, cảnh quan Đà Lạt vẫn đóng góp và phát huy giá trị cho đến ngày nay.

- Đã có nhiều dự án đầu tư, cải tạo, nâng cấp, khai thác khá chuẩn mực các di sản kiến trúc, cảnh quan hiện có. Bên cạnh đó, vì nhiều lý do, cũng đã có dấu hiệu của sự thiếu cân nhắc cả về phía nhà đầu tư và sự chủ quan của chính quyền đối với một số di sản.

- Đồ án quy hoạch chung Đà Lạt và vùng phụ cận (theo Quyết định số 704/QĐ-TTg ngày 12/5/2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050) là chiến lược phát triển vùng Đà Lạt, mở ra cơ hội cho việc giữ gìn các di sản kiến trúc, cảnh quan Đà Lạt trong sự phát triển tiếp nối. Nhiều định hướng và giải pháp chung để ứng xử với các vùng di sản đã được chú ý đúng mức.

Đề xuất bảo tồn, phát huy giá trị di sản kiến trúc Đà Lạt

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển qua nhiều thời kỳ, Đà Lạt đã tích lũy được một quỹ di sản kiến trúc đô thị đa dạng, phong phú, có giá trị văn hóa - lịch sử, giá trị kiến tạo hình ảnh đô thị và nổi danh cho đến nay. Phát huy giá trị di sản kiến trúc trong phát triển đô thị sẽ giúp nâng cao giá trị của các khu vực đô thị; mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho địa phương; di sản kiến trúc tham gia các sinh hoạt của đô thị là góp phần bảo tồn di sản đô thị; bảo tồn di sản đô thị là mang sức sống mới cho di sản kiến trúc.

Khi nhìn vào giá trị kinh tế của di sản đô thị, phải xem công tác bảo tồn như một chiến lược đầu tư lâu dài cho tương lai. Cần có cái nhìn tổng thể về bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đánh giá đúng nguồn lực mà di sản tạo ra. Cần chú ý là tại các nước đang phát triển, bảo tồn các di sản là gánh nặng cho ngân sách; tuy nhiên, khi đạt đến ngưỡng phát triển nhất định, di sản lại là chìa khóa vàng mở cửa cho sự kết nối với giới tinh hoa các nơi.

  Trong khuôn khổ các hoạt động liên quan đến di sản phải được thể chế hóa bằng chính sách và các công cụ mang tính pháp chế, xin có một số đề xuất như sau:

- Cần thành lập Ban quản lý di sản đô thị để thực hiện nội dung quản lý nhà nước, quản lý tập trung mọi hoạt động phát triển đô thị liên quan đến di sản. Các nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm:

+ Đánh giá tiềm năng bảo tồn di sản kiến trúc đô thị.

+ Xác định và lập quỹ di sản đô thị, quỹ di sản kiến trúc và phân khu vực bảo tồn.

+ Đề xuất các giải pháp bảo tồn di sản kiến trúc đô thị.

+ Đề xuất các định hướng quản lý di sản kiến trúc đô thị.

+ Đề xuất các giải pháp phát huy giá trị di sản kiến trúc đô thị trong sự phát triển tiếp nối của đô thị.

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác bảo tồn di sản: kiểm đếm, đánh giá, xác định giá trị, công nhận di sản, quản lý hồ sơ di sản, theo dõi, điều tiết các cơ quan quản lý và giới chuyên môn. Đào tạo nhân lực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào hoạt động quản lý, bảo tồn di sản.

- Xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp: ngân sách, xã hội hóa từ nhân dân, doanh nghiệp, các quỹ quốc tế.

- Chính quyền điều tiết bằng chính sách, có ưu đãi, khuyến khích hỗ trợ người dân. Ưu tiên vốn cho các dự án tôn tạo các di sản đô thị, khu phố lịch sử, kiến trúc tiêu biểu.

- Xây dựng cơ chế tiếp nhận các sáng kiến từ cộng đồng, người dân, người nước ngoài.

- Phát huy giá trị kinh tế của di sản thông qua hoàn thành, hoàn thiện hệ sinh thái di sản: các công trình kiến trúc, cảnh quan đô thị, dịch vụ đô thị liên quan đến di sản, hoạt động đô thị (ngày, đêm), lối sống của người dân...

- Kịp thời đánh giá khoa học và đầy đủ các di sản đô thị để xếp hạng. Nhanh chóng xác định tiêu chí, khoanh vùng khu di sản, điểm di sản; thống kê quỹ di sản; cập nhật đầy đủ các thông tin về tình trạng của di sản; các hướng dẫn bảo tồn di sản…

- Trên thế giới, có nhiều phương pháp đánh giá di sản (định lượng, định tính) và kinh nghiệm hoạt động bảo tồn đã được giới thiệu rộng rãi; vì vậy, các chuyên gia cần nghiên cứu, vận dụng phù hợp vào điều kiện cụ thể cho các di sản kiến trúc, cảnh quan tại thành phố Đà Lạt.

Tóm lại, Đà Lạt đang ôm trong mình quỹ kiến trúc cảnh quan đô thị độc đáo, có giá trị. Trên quan điểm phát triển có kế thừa, hình ảnh mong muốn trong tương lai của Đà Lạt sẽ là sự tổng hòa giữa xưa và nay, giữa cổ kính và hiện đại, có di sản kiến trúc nổi bật, được bảo tồn, phát huy nhằm tạo ra những giá trị nền tảng phục vụ yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.

Khu biệt thự Decoux

Khu biệt thự Trần Bình Trọng

Khu biệt thự Trần Hưng Đạo

Số 4/2020

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML

THƯ VIỆN VIDEO VÀ HÌNH ẢNH

VIDEO

 HÌNH ẢNH


HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 35/2020 - 28/09/2020
Số 35/2020 Xem thêm
Số 34/2020 - 28/09/2020
Số 33/2020 - 28/09/2020
Số 32/2020 - 10/09/2020
Số 31/2020 - 10/09/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 6.363.148
  • Đang online: 96
  • Trong tuần: 5.144
  • Trong tháng: 141.245
  • Trong năm: 1.478.119