Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Thực trạng công tác quản lý và khai thác các di sản văn hóa vât thể và phi vật thể trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Nguyễn Tuấn Anh - Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng
2020
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Di sản văn hóa gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là nguồn tài nguyên quý báu mà thiên nhiên ban tặng, là kết tinh lao động sáng tạo mà cha ông ta đã dày công xây dựng được truyền lại. Việc bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa nói chung là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Di sản văn hóa phi vật thể gồm tiếng nói, chữ viết; ngữ văn dân gian; nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội và tín ngưỡng; lễ hội truyền thống; nghề thủ công truyền thống; tri thức dân gian. Di sản văn hóa vật thể gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh (sau đây gọi là di tích); di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng có tổng số 36 di tích, trong đó 2 di tích quốc gia đặc biệt, 18 di tích cấp quốc gia, 16 di tích cấp tỉnh với đầy đủ các loại hình; 17 di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh. 

Trong những năm qua, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy các di sản văn hóa nói chung đã được triển khai sâu, rộng từ tỉnh đến cơ sở và mang lại nhiều chuyển biến tích cực, đạt được một số kết quả nhất định trên các mặt hoạt động. Hệ thống văn bản hướng dẫn chỉ đạo thực hiện công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di sản văn hóa được các cấp, ngành quan tâm triển khai thực hiện, cụ thể như Quyết định số 53/2013/QĐ-UBND ngày 19/11/2013 về việc ban hành Quy định về quản lý, bảo vệ, đầu tư khai thác di tích, danh lam thắng cảnh tỉnh Lâm Đồng; Quyết định số 296/QĐ-UBND ngày 22/2/2018 về việc phê duyệt đề án Bảo tồn và phát triển Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên các dân tộc tỉnh Lâm Đồng đến năm 2020; Quyết định số 450/QĐ-UBND ngày 06/3/2018 về việc phê duyệt đề án Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc bản địa, khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống gắn với hoạt động du lịch trên địa bàn Lâm Đồng giai đoạn 2018-2020 và định hướng đến năm 2030. Công tác thông tin, tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức khác nhau như: tuyên truyền cổ động trực quan qua hệ thống panô, băng rôn, tờ rơi, trang thông tin điện tử, trong đó chú trọng tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật, quảng bá trong các hoạt động xúc tiến thương mại do UBND tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các đơn vị liên quan tổ chức. Đồng thời, thông qua các buổi hội thảo, liên hoan cũng là dịp để các nghệ nhân, nhà khoa học, nhà quản lý giao lưu, trao đổi, học tập kinh nghiệm trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, đánh giá về thực trạng vấn đề di sản tại tỉnh nhà, từ đó có định hướng cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Nhằm phát huy giá trị của các di sản văn hóa, nhất là các di sản văn hóa vật thể trên địa bàn, UBND tỉnh đã giao cho các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khai thác và phát huy các di tích, danh lam thắng cảnh trên địa bàn như Thung lũng Tình yêu, thác Voi, thác Đatanla, Cam Ly, hồ Than Thở, thác Pongour, thác Bảo Đại…; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trực tiếp quản lý di tích Quốc gia đặc biệt là Di tích khảo cổ Cát Tiên, di tích Quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Một số di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, chủ yếu là đình làng như đình Thái Phiên, đình Trường Xuân, đình Nghệ Tĩnh, đền thờ Quốc Tổ (Đà Lạt); đình Phú Hội (Đức Trọng); đình Càn Rang, đình Thạnh Nghĩa, đình Phú Thuận, đình Lạc Bình (Đơn Dương); đình Di Linh (Di Linh) đang được giao cho cơ quan nhà nước và cộng đồng dân cư tại địa phương quản lý và khai thác. Các đơn vị được giao quản lý đã thực hiện đầu tư các sản phẩm, loại hình du lịch, dịch vụ đặc trưng, phù hợp với định hướng quy hoạch về sản phẩm du lịch, loại hình du lịch của địa phương và quốc gia, qua đó mang lại nguồn thu lớn cho đơn vị cũng như góp phần tu bổ, tôn tạo và phát huy các giá trị của di sản.

Lĩnh vực văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số cũng được quan tâm bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị. Các lễ hội truyền thống, diễn xướng, trò chơi dân gian, phong tục, tập quán, nếp sống đẹp của đồng bào đã và đang được tích cực nghiên cứu, sưu tầm, khôi phục, bảo vệ. 

Để góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa trên địa bàn, trong thời gian qua, công tác tu bổ, tôn tạo và sưu tầm các loại hình di sản văn hóa được quan tâm, chú trọng, qua đó góp phần làm cho bộ mặt di tích có phần khởi sắc với nguồn kinh phí trên 153 tỷ đồng đối với các di tích cấp quốc gia, trên 400 triệu đồng đối với di tích cấp tỉnh, trên 1 tỷ đồng dành cho phục dựng các lễ hội truyền thống như: lễ Pơthi (của người Churu và nhóm K’ho ở thôn K’Long - huyện Đức Trọng), lễ Nhô Wèr (của cộng đồng K’ho Srê ở huyện Di Linh), lễ Bok Chu-bur (của cộng đồng Churu ở huyện Đức Trọng), các nghi thức cúng lúa rẫy (của người Mạ ở Lộc Bắc, huyện Bảo Lâm), lễ mang lúa về kho (của người K’ho ở huyện Lâm Hà)… Mở 52 lớp truyền dạy cồng chiêng ở các địa phương có đồng bào Mạ, K’ho, Churu sinh sống, thu hút trên 1.400 thanh, thiếu niên người đồng bào dân tộc thiểu số theo học; tái trang bị gần 20 bộ cồng chiêng, các loại nhạc cụ truyền thống cho cộng đồng dân tộc thiểu số các huyện, thành phố trên địa bàn. Ngoài ra, hàng năm, địa phương cũng đã bố trí kinh phí từ nguồn ngân sách địa phương để tổ chức các lớp truyền dạy các loại hình nhạc cụ của đồng bào dân tộc thiểu số bản địa gốc Tây Nguyên; hình thành các câu lạc bộ sinh hoạt truyền thống của một số đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc lập nghiệp tại Lâm Đồng như Câu lạc bộ Đàn tính - Hát then tại huyện Lâm Hà, Cát Tiên, Đạ Tẻh… Duy trì việc tổ chức lễ hội Lồng Tồng của người Tày, Nùng vào mùng 6 tháng giêng hàng năm (âm lịch) trên địa bàn các huyện Bảo Lâm, Cát Tiên. Trên địa bàn tỉnh có 9 nghệ nhân được công nhận là Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Có thể thấy, trong những năm qua, nhờ thực hiện tốt công tác quản lý, tuyên truyền về giá trị của các loại hình di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh đã góp phần vào việc khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, tạo môi trường văn hóa lành mạnh, đẩy lùi các tệ nạn xã hội, làm thay đổi nhận thức và hành vi của mỗi người, phù hợp với luật pháp và đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Các di sản văn hóa đã và đang phát huy mạnh mẽ, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương thông qua khai thác du lịch góp phần vào tăng trưởng kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm cho người dân. Việc xác định và xây dựng thương hiệu du lịch từ di sản văn hóa đã thật sự tạo nên sự khác biệt hấp dẫn cho Lâm Đồng với nhiều loại hình gắn với các giá trị di sản như tham quan, nghiên cứu các giá trị văn hóa, kiến trúc, trải nghiệm các giá trị văn hóa của người đồng bào dân tộc thiểu số bản địa… Tuy nhiên, trong thời gian qua, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh còn có những thuận lợi, khó khăn nhất định.

Thuận lợi

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về di sản văn hóa được triển khai đến cơ sở, UBND tỉnh đã ban hành Quy chế quản lý di tích lịch sử văn hóa đã xếp hạng trên địa bàn tỉnh, xác định rõ nhiệm vụ của các cấp chính quyền địa phương trong việc quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn.

Công tác bảo tồn di sản được quan tâm chỉ đạo sát sao từ tỉnh đến cơ sở.

Đã triển khai từng bước việc kiểm kê di tích lịch sử văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn, thực hiện phân loại các loại hình di tích, di sản văn hóa phi vật thể, từ đó có kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị phù hợp với tình hình thực tế. Trên cơ sở danh mục kiểm kê, hàng năm, Lâm Đồng thực hiện xây dựng hồ sơ xếp hạng di tích, làm cơ sở để bảo tồn những di sản có giá trị; đồng thời, nhận diện, tôn vinh giá trị các di sản văn hóa trên địa bàn.

Khó khăn

Một số loại hình di sản phi vật thể có nguy cơ bị mai một, nhất là các loại hình nghệ thuật truyền thống. Nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ một phần cho việc bảo vệ chống xuống cấp, kéo dài tuổi thọ của các di tích, ở nhiều nơi, đời sống kinh tế của nhân dân còn khó khăn, không có điều kiện tham gia quyên góp để thực hiện các cuộc trùng tu có quy mô lớn. Nhiều địa phương, di tích còn có thái độ trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, các cơ quan cấp tỉnh, cho rằng di tích đã xếp hạng thì Nhà nước phải lo tu bổ, tôn tạo.

Nhận thức của một bộ phận không nhỏ người dân về Luật Di sản văn hóa và ý nghĩa của việc bảo tồn di sản còn hạn chế, dẫn đến một số di tích do nhân dân tự ý thực hiện tu bổ, tôn tạo, không đáp ứng yêu cầu về bảo tồn các giá trị truyền thống. Một số nơi, nhất là ở những điểm di tích chưa xếp hạng, người dân trong làng, quanh khu vực có di tích tự quản lý, tổ chức hoạt động, chưa phát huy các nguồn lực xã hội trong bảo vệ, phát huy giá trị di sản.

Việc bảo vệ di sản và khai thác giá trị phục vụ hoạt động du lịch còn nhiều bất cập. Một số địa phương đã triển khai các hoạt động nhằm thu hút khách tham quan du lịch song lại chưa chú ý đến việc bảo tồn di sản, tạo sự ổn định, bền vững cho di sản nên đã xuất hiện tình trạng khai thác quá mức di sản, dẫn đến nguy cơ hủy hoại di sản.

Một số giải pháp

Để góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, từng bước bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ mai sau, trong thời gian tới, cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp cụ thể sau:

- Đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về di sản văn hoá. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về di sản văn hóa và Luật Di sản văn hóa. Chú trọng đến đối tượng thanh, thiếu niên, triển khai có hiệu quả khẩu hiệu “Di sản nằm trong tay thế hệ trẻ” của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO).

- Duy trì, bổ sung số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý văn hóa từ cấp tỉnh đến cơ sở. Tăng cường giao lưu, hợp tác, trao đổi kinh nghiệm quản lý di sản trong nước, quốc tế, nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu về bảo tồn di sản, chú trọng các biện pháp bảo tồn di sản sống, bảo tồn gắn với cộng đồng dân cư bản địa và hài hòa với mục tiêu phát triển kinh tế.

- Giải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Trong quá trình thực hiện khai thác di sản như một tài nguyên du lịch, cần đặc biệt quan tâm đến yếu tố môi trường (gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường văn hóa, xã hội) và việc bảo vệ, giữ gìn yếu tố gốc làm nên giá trị cốt lõi của di sản.

- Đẩy mạnh các biện pháp huy động nguồn lực xã hội để tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. Cụ thể:

+ Thực hiện nghiên cứu, nhận diện, làm rõ giá trị các di sản văn hóa hiện có trên địa bàn, ý nghĩa việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn trong đời sống văn hóa, xã hội hiện tại và tương lai. Thực hiện tuyên truyền để nhân dân hiểu rõ giá trị di sản mình đang nắm giữ, từ đó khơi thức tình yêu, niềm tự hào của mỗi người khi được sở hữu những giá trị di sản đó, giúp người dân có ý thức tham gia đóng góp vào việc bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị đó.

+ Thường xuyên nắm bắt tình hình ở cơ sở, hướng dẫn và hỗ trợ nhân dân trong quá trình xây dựng hồ sơ, làm thủ tục xin phép các cơ quan chức năng để thực hiện tu bổ, tôn tạo di tích theo đúng quy định của pháp luật. Tham mưu lãnh đạo xử lý kịp thời các đề xuất của nhân dân trong thực hiện tu bổ, tôn tạo di tích.

+ Phát huy lợi ích khi thực hiện gắn kết các di sản với hoạt động du lịch trên nguyên tắc: coi di sản văn hóa là tài nguyên du lịch thì phải bảo vệ, giữ gìn để di sản là tài nguyên bền vững, có giá trị sử dụng lâu dài, giữ gìn các giá trị nguyên gốc. Do vậy, cần sử dụng hợp lý nguồn lợi nhuận từ du lịch để bảo vệ di sản.

+ Từ chỗ xác định di sản văn hóa như một bộ phận hữu cơ trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, việc bảo tồn di sản văn hóa phải tạo ra động lực cho phát triển xét dưới góc độ tác động đến việc hình thành nhân cách con người và đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng phục vụ trực tiếp cho phát triển, cần xác định mục tiêu bảo tồn di sản là để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa lành mạnh của đông đảo công chúng trong xã hội, từ đó đưa di sản văn hóa thực sự trở về với nhân dân và phục vụ nhu cầu của chính người dân bởi họ mới là chủ thể sáng tạo, bảo vệ, lưu truyền di sản đến các thế hệ sau.

Số 4/2020

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML

THƯ VIỆN VIDEO VÀ HÌNH ẢNH

VIDEO

 HÌNH ẢNH


HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 35/2020 - 28/09/2020
Số 35/2020 Xem thêm
Số 34/2020 - 28/09/2020
Số 33/2020 - 28/09/2020
Số 32/2020 - 10/09/2020
Số 31/2020 - 10/09/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 6.363.014
  • Đang online: 73
  • Trong tuần: 5.010
  • Trong tháng: 141.111
  • Trong năm: 1.477.985