Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Bảo vệ và phát huy giá trị di tích khảo cổ Cát Tiên gắn với phát triển du lịch
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Nguyễn Văn Tiến - Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng
2020
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Khu di tích khảo cổ Cát Tiên thuộc thôn 1, xã Quảng Ngãi, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng nằm trên vùng thượng nguồn sông Đồng Nai, di tích được phát hiện vào năm 1985. Di tích Cát Tiên với các kiến trúc đền được xây bằng gạch nằm ở bờ Bắc của sông Đồng Nai và được phân bố trong một không gian rộng lớn hàng chục km2 rừng núi của huyện Cát Tiên, Đạ Tẻh (tỉnh Lâm Đồng), huyện Bù Đăng (tỉnh Bình Phước), huyện Tân Phú (tỉnh Đồng Nai). Nơi đây, tập trung nhiều di tích kiến trúc trong thung lũng thuộc thôn 1, xã Quảng Ngãi, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng. Sau 30 năm khai quật và nghiên cứu trên diện rộng đã xác định đây là một khu di tích có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nghiên cứu các quốc gia cổ phía Nam.

Đối với quần thể di tích khảo cổ Cát Tiên - Lâm Đồng thuộc xã Quảng Ngãi, hiện nay, là một phế tích kiến trúc đã bị sụp đổ từ 1.000 năm trước nên không thể hình dung được hình dáng, kiểu dáng, phong cách kiến trúc, nhưng với hiện trạng phế tích kiến trúc, quy mô nền móng của kiến trúc, lượng gạch đá sụp xuống và nhiều di vật được phát hiện. Vì vậy, các phế tích kiến trúc di tích Cát Tiên cần được đặc biệt chú ý bảo vệ và phát huy giá trị của nó. Trong đó, đã có kế hoạch và xây dựng đề án nghiên cứu khảo cổ học tổng thể liên ngành về di tích khảo cổ học Cát Tiên gắn với các chuyên gia bảo tồn, trùng tu di tích để khu di tích này phải được bảo tồn cấp thiết các phế tích kiến trúc có nguy cơ biến dạng, sụp đổ và mất yếu tố gốc.

Hiện nay, di tích khảo cổ học Cát Tiên được bảo tồn dưới hình thức chính là bảo tồn tại chỗ với tư cách một bảo tàng ngoài trời toàn bộ hay từng bộ phận đơn lẻ kết hợp với nhà trưng bày theo điều kiện kinh phí và điều kiện kỹ thuật hiện có; một số điểm di tích sau khi khai quật nghiên cứu, đã xây dựng hồ sơ khoa học chi tiết từng di tích, tiến hành xây dựng phương án chống xuống cấp, bảo tồn các yếu tố nguyên gốc và làm mái che bảo quản tại hiện trường. Các bộ sưu tập hiện vật sau khi khai quật được tổ chức trưng bày, giới thiệu cho công chúng tại Bảo tàng Lâm Đồng và Nhà trưng bày Di tích khảo cổ Cát Tiên. Một số phế tích kiến trúc còn lại sau khi khai quật, nghiên cứu, xây dựng hồ sơ tư liệu, bảo quản về mặt kỹ thuật sẽ lấp cát bảo vệ; khi có đủ điều kiện bảo vệ, sẽ tiến hành khai quật lại để phục vụ khách tham quan, nghiên cứu như di tích gò số 7, di tích H2, di tích Đức Phổ, sân hành lễ, đường dẫn nước trong khu di tích. Các điểm phế tích kiến trúc sau khi khai quật đã được cắm biển giới thiệu tóm tắt về năm khai quật, bình độ kiến trúc, phong cách nghệ thuật, niên đại, hiện vật thu được… đã tạo điều kiện thuận lợi cho khách tham quan. Trong giai đoạn 2018-2020, một số hạng mục tại Di tích khảo cổ Cát Tiên đã được bảo tồn, xử lý, gia cố và bảo quản một cách chân xác, khoa học trên cơ sở tư liệu khảo cổ trước đó và trong quá trình tư vấn thiết kế theo hiện trạng. Công tác bảo tồn, xử lý, gia cố và bảo quản chỉ can thiệp tối thiểu đến di tích và giữ lại tối đa các yếu tố gốc.

Di tích kiến trúc 2A

Di tích kiến trúc 2A sau khi xử lý gia cố bảo quản 

Công tác phát huy giá trị di tích, di tích khảo cổ chủ yếu mang tính khoa học chuyên ngành, thường ít nhận được sự quan tâm của cộng đồng so với các loại hình di tích khác. Một số di tích sau khi khai quật đã mất đi tầng văn hóa, hiện vật được đưa về bảo tàng, hố khai quật được lấp lại hoặc chỉ còn lại những phế tích, các phế tích nhanh chóng bị xuống cấp nên không hấp dẫn cộng đồng nếu không có sự nghiên cứu, giải thích, tuyên truyền, quảng bá tích cực của đội ngũ làm công tác chuyên môn tại di tích. Việc phát huy giá trị các di tích khảo cổ khó khăn hơn nhiều so với các di tích liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo hoặc di tích lịch sử lưu niệm danh nhân, sự kiện... Các di tích tín ngưỡng, tôn giáo hàng năm có các hoạt động lễ hội, thu hút sự quan tâm của cộng đồng thông qua các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng. Còn các di tích khảo cổ học với đặc thù riêng, không thể tổ chức các hoạt động thường niên, lại luôn trong tình trạng bị xuống cấp nhanh do tác động khách quan, chủ quan của môi trường tự nhiên và con người, các hoạt động tuyên truyền còn hạn chế, chưa có điểm nhấn nên ít thu hút sự quan tâm của công chúng. Kèm theo đó, chi phí cho công tác bảo vệ, bảo quản và trùng tu di tích khảo cổ lại tốn kém vì đòi hỏi đặc thù chuyên môn cao, trong khi đó, nguồn thu từ di tích khảo cổ lại rất ít, thậm chí không có. Tuy nhiên, không thể phủ nhận, các di tích khảo cổ đã cung cấp cho giới chuyên môn thêm nhiều tư liệu, bằng chứng quý giá để hoàn thiện những công trình nghiên cứu; bổ sung thêm những hiện vật quý giá cho bảo tàng hoặc nhà trưng bày để phục vụ công chúng thưởng lãm.

Khách tham quan nhà trưng bày Di tích khảo cổ Cát Tiên

Trong Hiến chương về bảo vệ và quản lý di sản khảo cổ học của Ủy ban Quốc tế quản lý di sản khảo cổ học (ICAHM) khẳng định: “Việc giới thiệu di sản khảo cổ học ra quảng đại công chúng là một phương pháp thiết yếu để nâng cao hiểu biết về nguồn gốc và phát triển của xã hội hiện đại. Đồng thời, đó là nhận thức về nhu cầu phải bảo vệ di sản đó”. Do đó, muốn gìn giữ di tích khảo cổ, cần tìm một cuộc sống mới và chức năng cho di tích, bảo tàng chỉ là một cách, cách tốt nhất có bảo tàng tại chỗ (bảo tàng ngoài trời) tức là các di tích bảo vệ tại vị trí phát hiện và có nhà trưng bày bổ sung để giới thiệu cho du khách như trường hợp Di tích Mỹ Sơn - Quảng Nam, Tháp Bà Ponagar - Nha Trang, Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. 

Di tích khảo cổ Cát Tiên nằm ở vị trí thuận lợi về giao thông, gần Vườn Quốc gia Cát Tiên (là Khu dự trữ sinh quyển thế giới năm 2001 và Khu hệ đất ngập nước bàu Sấu thuộc Vườn Quốc gia đã được ghi tên vào danh sách Ramsar năm 2005, là một trong những vùng đất ngập nước quan trọng của Việt Nam và thế giới); gần khu du lịch Suối Tiên - Đạ Huoai (rừng Madagui có các dịch vụ nghỉ dưỡng và có các hoạt động hội trại hay các nhóm bạn trẻ thích khám phá bởi hệ thống trò chơi cảm giác mạnh như chèo thuyền kayak, zipline, leo núi, đi bộ trên không, trượt cỏ, cưỡi ngựa, bắn súng đạn nước sơn, bắn súng đạn thật…). Vì vậy, nếu gắn kết du lịch văn hóa (khảo cổ), du lịch sinh thái nghỉ dưỡng và du lịch trải nghiệm, khám phá sẽ đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa và nghỉ dưỡng ngày càng cao của du khách trong và nước ngoài; là điểm đến hấp dẫn trong tương lai.

Trong thời gian tới, để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa khảo cổ và tài nguyên thiên nhiên thông qua Di tích khảo cổ Cát Tiên - Vườn Quốc gia Cát Tiên - Khu du lịch Madagui, cần tập trung thực hiện các giải pháp cụ thể sau:

- Khảo sát, kết nối tour, tuyến giữa Di tích khảo cổ Cát Tiên - Vườn Quốc gia Cát Tiên - Khu du lịch Madagui để hình thành các tour, tuyến du lịch nhằm thu hút du khách.

- Di tích khảo cổ Cát Tiên - Vườn Quốc gia Cát Tiên - Khu du lịch Madagui cùng chủ động liên kết và phối hợp với các công ty lữ hành xây dựng các tour đi/đến gắn kết các điểm đến.

 - Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá các điểm đến trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội.

- Bảo tàng Lâm Đồng xây dựng kế hoạch, chủ động tổ chức trưng bày lưu động tại Vườn Quốc gia Cát Tiên - Khu du lịch Madagui để giới thiệu sản phẩm đến với công chúng; cần xây dựng kế hoạch chi tiết để chuyển hoặc trao đổi các bộ sưu tập hiện vật di tích khảo cổ giữa Bảo tàng và Nhà trưng bày Di tích khảo cổ Cát Tiên; cần đôn đốc để sớm hoàn thành các hạng mục hạ tầng nối các điểm di tích với nhau, kết hợp với tôn tạo cảnh quan môi trường để hình thành một công viên di tích (bảo tàng ngoài trời) và tăng cường đầu tư các dịch vụ thiết yếu phục vụ du khách.

Với các tài nguyên du lịch, Di tích khảo cổ Cát Tiên - Vườn Quốc gia Cát Tiên - Khu du lịch Madagui, “có thể tạo thành hệ thống giá trị về văn hóa và lịch sử tự nhiên, có thể góp phần mang lại hiệu quả tốt cho hoạt động giáo dục truyền thống bằng hình thức bảo tàng sinh thái thông qua hoạt động du lịch sinh thái, một bộ phận trong những xu hướng quan trọng của xã hội công nghiệp hiện đại” (Huỳnh Quốc Thắng, 2016), sẽ là sản phẩm du lịch đặc thù của vùng trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Chí Bền (chủ biên) (2010), Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể Thăng Long - Hà Nội. NXB Hà Nội.

2. Huỳnh Quốc Thắng, Di sản khảo cổ học với du lịch Vườn Quốc gia Cát Tiên (Nam bộ - Đất và Người, tập XI). NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2016, trang 228-241.

3. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng (2001, 2008), Kỷ yếu hội thảo khoa học Di tích khảo cổ học Cát Tiên, Lâm Đồng.

Số 4/2020

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML

THƯ VIỆN VIDEO VÀ HÌNH ẢNH

VIDEO

 HÌNH ẢNH


HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 35/2020 - 28/09/2020
Số 35/2020 Xem thêm
Số 34/2020 - 28/09/2020
Số 33/2020 - 28/09/2020
Số 32/2020 - 10/09/2020
Số 31/2020 - 10/09/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 6.363.011
  • Đang online: 70
  • Trong tuần: 5.007
  • Trong tháng: 141.108
  • Trong năm: 1.477.982