Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng - Thực trạng và giải pháp
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Đoàn Bích Ngọ - Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng
2020
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Tình hình quản lý, bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể

Di sản văn hóa là tài sản vô giá; là niềm tự hào của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Giữ gìn di sản văn hóa chính là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Chính vì vậy, Việt Nam rất quan tâm và đã ban hành nhiều văn bản pháp lý, chỉ đạo về lĩnh vực này cũng như việc thực hiện nghiêm túc các Công ước quốc tế của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) về bảo vệ di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.

Theo thống kê của Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), hiện nay, Việt Nam có khoảng 10.000 di tích cấp tỉnh, thành phố; 3.450 di tích cấp quốc gia; 95 di tích cấp quốc gia đặc biệt; 288 di sản văn hóa phi vật thể là di sản quốc gia. Đồng thời, có trên 4 vạn di tích, thắng cảnh; 61.669 di sản phi vật thể đã được kiểm kê. Ngoài ra, Việt Nam đã được UNESCO công nhận 8 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (Quần thể Di tích cố đô Huế, Vịnh Hạ Long, Khu di tích Chăm Mỹ Sơn, Khu phố cổ Hội An, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Di tích Thành Nhà Hồ, Quần thể Danh thắng Tràng An); 12 di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại (Nhã nhạc Cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ca trù, Hội Gióng tại đền Phù Đổng và đền Sóc, Hát Xoan, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ, Dân ca Ví - Giặm Nghệ Tĩnh, Nghi lễ và trò chơi kéo co, Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ, Nghệ thuật Bài chòi Trung bộ).

Ở Lâm Đồng, hiện tỉnh có 20 di tích lịch sử và danh thắng được công nhận cấp quốc gia, trong đó có 2 di tích cấp quốc gia đặc biệt (Di tích khảo cổ học Cát Tiên, Danh lam thắng cảnh Vườn Quốc gia Cát Tiên) và 1 di sản văn hóa phi vật thể thế giới (Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên); 16 di tích cấp tỉnh, cùng hệ thống di sản kiến trúc Pháp. Ngoài ra, trên địa bàn thành phố Đà Lạt và các địa phương còn có các bảo tàng công lập, tư nhân cùng nhiều nhà sưu tầm sở hữu khối lượng di sản khổng lồ.

Trong thời gian qua, bên cạnh việc bảo tồn, tỉnh Lâm Đồng cũng đã quan tâm, chú trọng đến việc khai thác, phát huy giá trị của các loại hình di sản. Nhờ đó, một số di tích, thắng cảnh đã có nhiều khởi sắc, thể hiện qua việc đầu tư tôn tạo và khai thác đúng hướng các lợi thế của di tích, thắng cảnh, khối tài liệu, hiện vật quý hiếm đang quản lý và đã thu hút sự quan tâm của du khách; công tác sưu tầm, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, dân ca, dân vũ, các kỹ năng nghề truyền thống cũng rất được quan tâm. Nhiều lễ hội, làng nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc bản địa được phục dựng, bảo tồn, phát triển song song cùng với các lễ hội mới, đương đại như Festival Hoa Đà Lạt, Lễ hội Cồng chiêng, Lễ hội Giỗ tổ Hùng Vương… được tổ chức với quy mô lớn đã thu hút đông đảo người dân trong tỉnh và du khách tham gia. Góp phần vào việc phát triển kinh tế, văn hóa của địa phương, đặc biệt là lĩnh vực du lịch, một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh Lâm Đồng.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác quản lý, khai thác các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng nói chung và của thành phố Đà Lạt nói riêng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, chưa mang lại hiệu quả, chưa phát huy đầy đủ giá trị của các di sản, như:

- Một số di tích, đặc biệt là các danh lam thắng cảnh, bị lấn chiếm trái phép; nguồn nước bị ô nhiễm, cạn kiệt; rừng cảnh quan bị tàn phá,…

- Việc quy hoạch, xây dựng các công trình dịch vụ du lịch trong các khu vực II, III chưa được nghiên cứu điều chỉnh xây dựng một cách hợp lý, khoa học; điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc bảo tồn vẻ đẹp tự nhiên của thắng cảnh, môi trường của di tích. Chưa khai thác và phát huy hiệu quả giá trị của các di sản kiến trúc Pháp, vai trò của các bảo tàng tư nhân và nhà sưu tập cổ vật, hiện vật văn hóa.

- Việc đầu tư tôn tạo các di tích, thắng cảnh còn quá ít; chưa chú ý đầu tư tôn tạo và bảo vệ cảnh quan, môi trường của các khu di tích, thắng cảnh.

- Chưa thật sự phát huy và khai thác được những giá trị văn hóa, nét đặc thù riêng biệt để đưa vào phục vụ dịch vụ du lịch, tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, đáp ứng thị hiếu của du khách khi đến tham quan.

- Công tác gìn giữ, bảo tồn và quản lý các di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt là lễ hội, trong thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế.

- Thiếu nguồn lực để quản lý lễ hội. Đội ngũ cán bộ có trình độ không đồng đều, chưa được đào tạo về kỹ năng làm việc với cộng đồng để bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Thiếu kiến thức cơ bản để có thể hướng dẫn và hỗ trợ cộng đồng tổ chức và thực hành lễ hội.

- Việc kết hợp giữa du lịch và văn hóa chưa nhịp nhàng, chặt chẽ, hiệu quả mang lại chưa cao.

Một số giải pháp, kiến nghị

Để có thể bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị của các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể một cách hiệu quả, lâu dài, bền vững, tùy theo tính chất, đặc thù của từng loại di sản, trước mắt cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Đối với các di sản văn hóa vật thể

- Phải kiên quyết trong việc tiến hành giải tỏa lấn chiếm trả lại các khu vực đã được khoanh vùng bảo vệ của các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh.

- Bảo vệ nghiêm ngặt rừng đầu nguồn, rừng cảnh quan của thắng cảnh; cải tạo, khai thông hệ thống sông, suối; xây dựng các hồ lắng, xử lý nước trước khi chảy về các hồ thác; xử lý rác, vệ sinh tại các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Các đơn vị quản lý các công trình thủy điện, thủy lợi phải điều tiết nước hợp lý, kịp thời cho các thắng cảnh là thác nước trong mùa du lịch và lễ hội.

- Khi xây dựng các dự án tôn tạo, khai thác phải nghiên cứu, tham khảo hồ sơ khoa học cụ thể của di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh (dựa trên các cơ sở đã được nêu trong phần phương án bảo vệ, tôn tạo) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt.

- Trước khi phê duyệt và thực hiện các dự án xây dựng cũng như trùng tu, tôn tạo, cần có sự tham vấn, góp ý của các nhà chuyên môn giàu kinh nghiệm, am hiểu về lĩnh vực bảo tồn di tích và kiến trúc, xây dựng.

- Hạn chế tối đa việc xây dựng tại khu vực I của di tích và thắng cảnh. Khi thực hiện các dự án xây dựng tại khu vực II (khu vực III nếu có), cần cân nhắc về kiến trúc công trình, vị trí xây dựng để tránh phá vỡ môi trường cảnh quan của di tích cũng như vẻ đẹp tự nhiên của thắng cảnh.

- Đề nghị UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giao rừng thuộc phạm vi khoanh vùng bảo vệ của các thắng cảnh cho địa phương hoặc doanh nghiệp được giao khai thác, quản lý di tích, thắng cảnh để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ.

- Xây dựng phương án bảo vệ, tôn tạo và khai thác riêng dựa vào những yếu tố đặc thù của mỗi di tích, thắng cảnh. Phải chọn điểm nhấn đặc sắc nhất để tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, riêng biệt, mang lại ấn tượng cho du khách. Cụ thể:

+ Đối với loại di tích lịch sử văn hóa khảo cổ học

Sau khi khai quật, cần tuân thủ nghiêm ngặt các chế độ xử lý bảo vệ, bảo quản, nguyên tắc khoa học trùng tu, tôn tạo, tránh làm ảnh hưởng sai lệch yếu tố gốc. Thực hiện trưng bày phế tích, bổ sung nhà trưng bày.

Trường hợp di tích quốc gia đặc biệt - Khu di tích khảo cổ Cát Tiên, ngoài việc tổ chức tham quan các di sản vật thể (đền tháp, mộ tháp), nhà trưng bày, cần tổ chức các hoạt động văn hóa như: kể chuyện truyền thuyết về các vị thần được thờ trong khu thánh địa, tái hiện lễ hội tôn giáo theo lối giả sử của chủ nhân khu thánh địa trước đây theo kiểu phim 3D, lễ hội văn hóa của đồng bào dân tộc sinh sống lâu đời ở nơi đây, đăng cai tổ chức hội thảo, hội nghị khoa học khảo cổ học trong nước và quốc tế,... để gia tăng sản phẩm, dịch vụ du lịch nhằm thu hút du khách.

+ Đối với di tích cách mạng kháng chiến

Ngoài việc bảo tồn, tôn tạo khu di tích, môi trường cảnh quan một cách trung thực với thời điểm lịch sử, phục dựng lại hầm hào, chiến lũy, phải tái hiện không gian sinh hoạt của các chiến sĩ trong các chiến khu, hầm, địa đạo, ẩm thực cơm nắm, muối vừng... để du khách có cơ hội trải nghiệm cuộc sống của các chiến sĩ trong thời kháng chiến.

+ Đối với các di sản kiến trúc Pháp (gồm các công trình công cộng, tôn giáo đang sử dụng đúng công năng hoặc đang là trụ sở làm việc của chính quyền, các dinh thự đơn lẻ của các nguyên thủ, các khu biệt thự của giới quý tộc, trung lưu người Pháp, Việt đã từng sinh sống và làm việc tại thành phố Đà Lạt trước đây)

Giữ nguyên kiến trúc và môi trường cảnh quan cây xanh xung quanh, các công trình phụ trợ trong khuôn viên trước đây của di tích. Trong quá trình trùng tu và tôn tạo, cần tuân thủ nghiêm túc các nguyên tắc bảo tồn từ kỹ thuật đến chất liệu, hình dáng, mỹ thuật để tránh sai lệch, làm ảnh hưởng và mất giá trị của di tích.

Để phát huy giá trị các loại di sản, cần tiến hành đầu tư tôn tạo, đưa vào khai thác các hoạt động dịch vụ du lịch, phục vụ tham quan. Để thu hút du khách, cần nghiên cứu tái hiện không gian sống của các nhân vật lịch sử cũng như chủ nhân trước đây; từ đó, hình thành sản phẩm du lịch mới là các tour du lịch hồi cố lịch sử, trải nghiệm cuộc sống đế vương, quý tộc trước đây ở Đà Lạt.

- Phải có đội ngũ hướng dẫn viên tại điểm, khu du lịch để giới thiệu về lịch sử của các di tích, thắng cảnh cho du khách.

- Đặt biển giới thiệu về các di tích, danh lam thắng cảnh với thiết kế ấn tượng để thu hút sự chú ý của du khách, nâng cao giá trị thưởng lãm.

- Tổ chức các cuộc thi sáng tác, đặt làm các loại đồ lưu niệm phù hợp với từng di tích, thắng cảnh, lễ hội để bán cho du khách; qua đó giúp quảng bá rộng rãi các giá trị di sản cũng như các sản phẩm du lịch mang thương hiệu riêng của Đà Lạt, Lâm Đồng nhằm thu hút du khách trong và ngoài nước.

- Đặc biệt, cần điều chỉnh nguồn thu phí, lệ phí tham quan và dịch vụ du lịch để tái đầu tư cho di tích, thắng cảnh, nhằm giữ gìn vẻ đẹp, giá trị của các di sản; từ đó, có thể khai thác và phát huy như một sản phẩm du lịch phục vụ chiến lược phát triển du lịch lâu dài và bền vững.

- Đối với các bảo tàng và các nhà sưu tập:

+ Thường xuyên đổi mới hoạt động, nội dung, nghệ thuật trưng bày bảo tàng. Chỉnh lý, nâng cấp hệ thống trang thiết bị; đào tạo, chuẩn hóa đội ngũ hướng dẫn viên, thuyết minh viên. Tăng cường công tác quảng bá bảo tàng đến người dân. Đẩy mạnh công tác marketing, đồng thời tạo điều kiện tối đa cho du khách sử dụng các dịch vụ du lịch tại bảo tàng.

+ Cần có không gian triển lãm để các nhà sưu tầm luân phiên trưng bày, giới thiệu các bộ sưu tập cổ vật, hiện vật văn hóa với người dân và du khách. Khuyến khích, tạo điều kiện cho các nhà sưu tầm xây dựng bảo tàng tư nhân để tạo thêm nhiều điểm đến với những sản phẩm du lịch mới, lạ, hấp dẫn khách đến Đà Lạt.

Đối với các di sản văn hóa phi vật thể

- Tiếp tục thực hiện công tác sưu tầm tại cơ sở: cử cán bộ nghiêp vụ làm việc trực tiếp với các nghệ nhân để thu thập tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn. Khuyến khích, ưu tiên các đề tài nghiên cứu văn hóa phi vật thể.

- Thực hiện bảo tồn, phát huy tại bảo tàng và khu du lịch:

+ Lưu trữ, bảo quản lâu dài tại bảo tàng; tổ chức trình chiếu, giới thiệu trong bảo tàng.

+ Mời nghệ nhân diễn xướng dân ca, dân vũ, thao tác nghề truyền thống, phục dựng lễ hội truyền thống tại bảo tàng và một số điểm, khu du lịch sinh thái kết hợp với văn hóa để khai thác dịch vụ phục vụ du lịch và quảng bá văn hóa.

- Thực hiện bảo tồn tại chỗ:

+ Xây dựng nhà văn hóa cộng đồng tại các địa phương theo kiến trúc nhà sàn truyền thống; hàng năm, cấp kinh phí cho hoạt động sưu tầm, mua nhạc cụ và một số hiện vật văn hóa trong sinh hoạt của đồng bào vừa để trưng bày vừa phục vụ cho việc truyền dạy sử dụng nhạc cụ, dân ca, dân vũ của người già và nghệ nhân cho con em trong thôn bản.

+ Xây dựng nhà xưởng ở những nơi có làng nghề truyền thống. Mời các nghệ nhân có kinh nghiệm và tay nghề cao để truyền dạy cho thanh, thiếu niên người dân tộc ở địa phương, hướng dẫn họ cách thức tạo thêm những sản phẩm lưu niệm phục vụ nhu cầu của du khách. Mở các tour du lịch sinh thái - văn hóa. Đưa du khách tham quan làng nghề để tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, đồng thời tạo điều kiện để khai thác các dịch vụ du lịch khác. Góp phần bảo tồn nghề truyền thống, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho đồng bào dân tộc tại địa phương.

- Cần kiểm kê, phân loại, xác định giá trị, tính chất của từng lễ hội; phân cấp để quản lý phù hợp.

+ Cần có nhiều chương trình, kế hoạch để phổ biến nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về nội dung, giá trị của lễ hội, quy trình tổ chức lễ hội, nguy cơ làm tổn hại, biến dạng, biến mất di sản do thương mại hóa lễ hội. Đồng thời, tăng cường đầu tư, hỗ trợ cho các hoạt động văn hóa để nâng cao năng lực cho cộng đồng.

+ Thực hiện các chính sách đãi ngộ, khuyến khích khen thưởng kịp thời đối với các nghệ nhân. Đào tạo, cử cán bộ làm công tác văn hóa tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn về kỹ năng làm việc với cộng đồng để bảo vệ và phát huy giá trị di sản; có thể hướng dẫn, hỗ trợ cộng đồng tổ chức và thực hành lễ hội.

Số 4/2020

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML

THƯ VIỆN VIDEO VÀ HÌNH ẢNH

VIDEO

 HÌNH ẢNH


HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 35/2020 - 28/09/2020
Số 35/2020 Xem thêm
Số 34/2020 - 28/09/2020
Số 33/2020 - 28/09/2020
Số 32/2020 - 10/09/2020
Số 31/2020 - 10/09/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 6.362.952
  • Đang online: 99
  • Trong tuần: 4.948
  • Trong tháng: 141.049
  • Trong năm: 1.477.923