Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Những điểm mới của cơ chế tài chính thực hiện nhiệm vụ KH&CN và một số gợi ý khi thanh tra các nhiệm vụ KH&CB sử dụng ngân sách nhà nước
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
NGUYÊN THỊ NGỌC LÝ. Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ
2018
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Tài chính (kinh phí) luôn có ý nghĩa hết sức quan trọng quyết định sự thành công cũng như chất lượng kết quả của việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN). Một trong những thay đổi căn bản trong cơ chế quản lý KH&CN và Luật KH&CN năm 2013 là đổi mới về cơ chế tài chính cho nhiệm vụ KH&CN sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN). Năm 2015, Bộ KH&CN đã phối hợp với Bộ Tài chính ban hành 3 Thông tư liên tịch quan trọng liên quan tới cơ chế tài chính cho hoạt động KH&CN. Cụ thể:

- Về hướng dẫn lập dự toán cho các nhiệm vụ KH&CN: Thông tư liên tịch số 55/2015/TTLT-BTC-BKHCN (gọi tắt là Thông tư 55) Hướng dẫn định mức xây dựng, phân bổ dự toán và quyết toán kinh phí đối với nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN (thay thế Thông tư số 44/2007/TTLT/BTC-BKHCN);

- Về khoán chi đối với các nhiệm vụ KH&CN: Thông tư liên tịch số 27/2015/TTLT-BKHCN-BTC ngày 30/12/2015 (gọi tắt là Thông tư 27) Quy định khoán chi thực hiện nhiệm vụ KH&CN sử dụng NSNN (thay thế Thông tư số 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN);

- Về quản lý, xử lý tài sản của nhiệm vụ KH&CN: Thông tư liên tịch số 16/2015/TTLT-BKHCN-BTC ngày 01/9/2015 hướng dẫn việc quản lý, xử lý tài sản được hình thành thông qua việc triển khai thực hiện nhiệm vụ KH&CN sử dụng NSNN.

Dưới góc độ đầu tư thì các nhiệm vụ KH&CN (đề tài, dự án) sử dụng NSNN được coi là một dạng đầu tư công. Khi thanh tra các nhiệm vụ KH&CN, việc xem xét công tác quản lý, sử dụng kinh phí của nhiệm vụ KH&CN không chỉ đảm bảo kiểm soát, sử dụng đúng, hiệu quả nguồn NSNN mà còn là một biện pháp nghiệp vụ quan trọng để xác định “tính thực” và góp phần đánh giá tính chính xác kết quả của nhiệm vụ KH&CN.

Bài viết trình bày một số điểm mới của các Thông tư nêu trên và một số gợi ý khi thanh tra các nhiệm vụ KH&CN trong thời gian tới.

I. Thông tư liên tịch số 55/2015/TTLT-BTC-BKHCN ngày 22/4/2015, có hiệu lực từ 01/11/2015. Thông tư này là căn cứ để xây dựng định mức, phân bổ dự toán và quyết toán kinh phí đối với nhiệm vụ KH&CN. Một số điểm mới nổi bật của Thông tư này như sau:

1. Cụ thể hóa đối tượng áp dụng và nguyên tắc áp dụng định mức

Nếu như Thông tư 44 chỉ quy định đối tượng áp dụng là “các đề tài nghiên cứu khoa học, dự án sản xuất thử nghiệm, dự án KH&CN có sử dụng NSNN, các hoạt động phục vụ công tác quản lý các đề tài, dự án KH&CN của cơ quan có thẩm quyển” thì tại Thông tư 55 quy định đối tượng áp dụng rất cụ thể và rõ ràng.

Hội nghị trực tuyến tổng kết ngành khoa học và công nghệ năm 2016
Hội nghị trực tuyến tổng kết ngành khoa học và công nghệ năm 2016

Cụ thể, “Thông tư này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhiệm vụ KH&CN và cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN; các tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan”. Ngoài ra, Thông tư cũng quy định cụ thể và chi tiết nguyên tắc áp dụng định mức xây dựng và phân bổ dự toán; chức danh thực hiện nhiệm vụ KH&CN.

Việc quy định cụ thể và rõ ràng về đối tượng giúp cho các chủ nhiệm nhiệm vụ KH&CN trả công xứng đáng cho những người trực tiếp tham gia, đồng thời đảm bảo thông tin minh bạch trong quá trình thực hiện.

2. Xây dựng dự toán căn cứ vào hệ số tiền công ngày

Thông tư 55 có sự thay đổi lớn về định mức chi cũng như có cách tiếp cận mới trong hướng

dẫn xây dựng dự toán cho các nhiệm vụ KH&CN. Theo đó, ngoài định mức cao hơn hẳn so với quy định trước đó, Thông tư 55 cũng quy định việc tính toán công lao động của nhà khoa học tham gia dự án căn cứ vào hệ số tiền công ngày cho các chức danh thực hiện nhiệm vụ KH&CN chứ không tính theo chuyên đề như Thông tư 44.

Tiền công trực tiếp cho các chức danh thực hiện nhiệm vụ KH&CN được tính theo ngày công lao động quy đổi (8 giờ/1 ngày; trường hợp có số giờ công lẻ, trên 4 giờ được tính 1 ngày công, dưới 4 giờ được tính ½ ngày công) và mức lương cơ sở do Nhà nước quy định tại thời điểm xây dựng dự toán.

Vườn thực nghiệm cà chua công nghệ cao tại Trung tâm Nghiên cứu rau, hoa, khoai tây Đà Lạt
Vườn thực nghiệm cà chua công nghệ cao tại Trung tâm Nghiên cứu rau, hoa, khoai tây Đà Lạt

Căn cứ khả năng, nguồn lực, đặc thù, trình độ hoạt động KH&CN của cơ quan, đơn vị, các bộ, cơ quan trung ương, địa phương có trách nhiệm hướng dẫn, ban hành định mức chi tiền công của các Hội đồng của nhiệm vụ KH&CN cấp bộ, cấp tỉnh, cấp cơ sở để thực hiện thống nhất trong phạm vi Bộ, cơ quan trung ương và địa phương, đảm bảo không vượt quá định mức quy định.

Trước đây theo Thông tư 44, công lao động của các nhà khoa học được tính theo các chuyên đề nên khi làm khối lượng công việc cao, các nhà khoa học thường phải “vẽ” ra các chuyên đề và chia nhỏ các chuyên đề để tăng dự toán kinh phí (phần công lao động) cho nhiệm vụ KH&CN. Nhưng với Thông tư 55, việc dự toán công lao động được định lượng bằng số ngày công lao động x hệ số chức danh khoa học của những người thực hiện đề tài, dự án. Cách tính này tưởng như đã khắc phục được việc làm chuyên đề để thanh toán đối phó với cơ chế tài chính nhưng trên thực tế đã nảy sinh vấn đề khó giải quyết, đó là: theo quy định của Luật Lao động, người lao động không được phép làm ngoài giờ quá 200 giờ/năm. Do vậy số kinh phí cho phần tiền công cũng bị không chế ở mức thấp và tổng số kinh phí dành cho nhiệm vụ KH&CN cũng bị giảm đi nhiều.

Trước sự thay đổi về cách tính và định mức lập dự toán, công tác thanh tra nhiệm vụ KH&CN cũng nên có cách tiếp cận thay đổi cho phù hợp để góp phần đánh giá việc phê duyệt nhiệm vụ của Hội đồng và cơ quan phê duyệt.

Nếu trước đây, khi kiểm tra thuyết minh được phê duyệt theo Thông tư 44, công tác thanh tra thường tập trung vào việc xem xét các chuyên đề về: số lượng, nội dung và định mức cho từng chuyên đề thì với Thông tư 55, việc kiểm tra nên theo hướng rà soát định mức số lượng ngày công và hệ số chức danh khoa học tương ứng, từ đó đánh giá việc chấp hành các quy định về lập, thực hiện, phê duyệt dự toán. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu của cơ chế mới được triển khai, việc rà soát, đánh giá không chỉ đơn giản là nhằm “bắt lỗi” mà cần xem xét lỗi đó là chủ quan hay khách quan để từ đó có hình thức hướng dẫn, giải thích cho các nhà khoa học, các tổ chức KH&CN hiểu và thực hiện đúng các quy định của pháp luật hiện hành.

Như vậy, đối với khâu đầu vào của nhiệm vụ KH&CN (từ bước xây dựng dự toán và phê duyệt thuyết minh), công tác thanh tra cũng nên xem xét vai trò, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị được giao quản lý như: việc xác định nhiệm vụ, tuyển chọn, xét chọn, phê duyệt nhiệm vụ có đúng trình tự, thủ tục và định mức theo quy định không? thông qua việc rà soát hồ sơ đầu vào, bao gồm: (1) Thuyết minh, Hợp đồng đặt hàng, Quyết định phê duyệt, Quyết định gia hạn, điều chỉnh (nếu có); (2) Các ý kiến, biên bản của thành viên Hội đồng,… (3) Các văn bản giấy tờ khác có liên quan (như kết quả của kiểm toán nhà nước,…). Kiểm tra việc phê duyệt các nội dung trong thuyết minh đã đúng với quy định chưa?

3. Bổ sung định mức thuê chuyên gia phối hợp nghiên cứu

Các quy định trước đây không quy định việc chi thuê chuyên gia nên thực hiện việc chi trả gặp nhiều khó khăn. Thông tư 55 cho phép thuê chuyên gia trong nước với định mức lên tới 40 triệu/tháng; đối với chuyên gia nước ngoài, mức chi cũng cho phép lên tới 50% dự toán của nhiệm vụ.

Thông tư 55 nêu rõ: trường hợp thuê chuyên gia trong nước theo ngày công thì mức dự toán thuê chuyên gia trong nước không quá 40 triệu đồng/người/tháng (22 ngày/tháng). Tổng dự toán kinh phí thực hiện nội dung chi thuê chuyên gia trong nước không quá 30% tổng dự toán kinh phí chi tiền công trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KH&CN quy định. Tổng dự toán kinh phí thực hiện nội dung chi thuê chuyên gia ngoài nước không quá 50% tổng dự toán kinh phí chi tiền công trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KH&CN quy định.

Thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN chịu trách nhiệm về nội dung và mức kinh phí thuê chuyên gia ngoài nước. Trong trường hợp đặc biệt, nhiệm vụ KH&CN có dự toán thuê chuyên gia trong nước vượt quá 40 triệu đồng/người/tháng hoặc tổng dự toán kinh phí thực hiện nội dung chi thuê chuyên gia trong nước vượt quá 30% tổng dự toán kinh phí chi tiền công trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KH&CN quy định hoặc tổng dự toán kinh phí thực hiện nội dung chi thuê chuyên gia ngoài nước vượt quá 50% tổng dự toán kinh phí chi tiền công trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KH&CN quy định thì đối với nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia, cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN quyết định phê duyệt và chịu trách nhiệm sau khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ KH&CN.

Đối với hoạt động nghiên cứu nói chung và việc thực hiện các nhiệm vụ KH&CN nói riêng, sự tham gia của chuyên gia có vai trò đặc biệt quan trọng ảnh hưởng lớn đến chất lượng, hiệu quả nghiên cứu. Do vậy, quá trình thanh tra có thể xem xét, kiểm tra một số yếu tố: (1) khả năng đáp ứng điều kiện về chuyên gia (trình độ, năng lực, thành tích nghiên cứu); (2) vai trò của chuyên gia đối với quá trình nghiên cứu (nội dung, mức độ và kết quả tham gia); (3) các thỏa thuận, nghĩa vụ pháp lý liên quan (quyền tác giả, thuế…). Mục đích là kiểm soát việc hợp thức hóa để rút tiền ngân sách và qua đó cũng là “kênh” thông tin để đánh giá yếu tố “thực” của quá trình thực hiện nhiệm vụ KH&CN.

4. Thay đổi một số định mức chi quản lý nhiệm vụ KH&CN

Thông tư 44 không quy định về khoản chi nào cho cơ quan chủ trì, nơi các chủ nhiệm dự án thực hiện các đề tài, dự án, sử dụng điện, nước và cơ sở vật chất. Điều này dẫn đến việc các cơ quan chủ trì đã ra văn bản trái quy định đòi chủ nhiệm đề tài để lại phần trăm kinh phí nhằm bù các khoản chi phí này. Thông tư 55 giải quyết vướng mắc này khi có nhiều quy định về dự toán đến hoạt động của cơ quan chủ trì liên quan tới điện, nước, cơ sở vật chất cũng như chi phí quản lý. Cụ thể, quy định dự toán kinh phí quản lý chung nhiệm vụ KH&CN bằng 5% tổng dự toán kinh phí thực hiện nhiệm vụ KH&CN có sử dụng NSNN nhưng tối đa không quá 200 triệu đồng.

Trong công tác thanh tra, việc rà soát xác định nội dung chi này cũng cần được xem xét. Mục đích là để kiểm soát tránh việc chi trùng (nhiều khoản chi có tên gọi khác nhau cho cùng một nội dung). Nghĩa là khi nội dung chi này đã được dự toán và phê duyệt thì các hoạt động, khoản chi liên quan đến quản lý nhiệm vụ KH&CN của tổ chức chủ trì sẽ không được thanh toán ở nội dung khác.

Ngoài ra, định mức chi hoạt động của các Hội đồng trong Thông tư 55 có sự thay đổi so với Thông tư 44, có một số định mức cao hơn, nhưng cũng có định mức thấp hơdếnđồng thời đơn vị tính cũng có thay đổi, đối với nội dung chi họp Hội đồng tư vấn xác định nhiệm vụ KH&CN và Hội đồng tư vấn tuyển chọn, giao trực tiếp tổ chức, cá nhân chủ trì nhiệm vụ KH&CN thì đơn vị tính là Hội đồng (theo Thông tư 44 đơn vị tính là đề tài, dự án); chi nhận xét đánh giá, chi thẩm định nội dung, chi tư vấn nghiệm thu chính thức tính trên nhiệm vụ như Thông tư 44, tuy nhiên khung định mức chi tối đa có sự thay đổi.

Thông tư 55 còn quy định thêm chức danh Phó chủ tịch hội đồng; đồng thời chi tư vấn tuyển chọn, xét chọn tổ chức, cá nhân chủ trì không căn cứ vào nhiệm vụ có bao nhiêu hồ sơ đăng ký mà căn cứ vào phiếu nhận xét đánh giá và không quy định khung định mức phân bổ ngân sách đối với hoạt động thực hiện đề tài, dự án KH&CN.

5. Quy định nội dung chi cho công bố kết quả nghiên cứu và chi đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích

Thông tư 55 cũng đưa ra quy định cụ thể về việc công bố kết quả nghiên cứu và chi đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích.

Một số sản phẩm nghiên cứu thành công tại Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Nông Lâm nghiệp Lâm Đồng
Một số sản phẩm nghiên cứu thành công tại Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Nông Lâm nghiệp Lâm Đồng

Nội dung chi công bố kết quả nghiên cứu (đã được công bố) và chi đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (đã được cấp bằng) được thanh toán trực tiếp tại Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia theo quy định tại khoản 2, Điều 13 - Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia ban hành kèm theo Nghị định số 23/2014/NĐ-CP ngày 03/4/2014 của Chính phủ về Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia.

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 48/2020 - 21/12/2020
Số 48/2020 Xem thêm
Số 47/2020 - 21/12/2020
Số 46/2020 - 14/12/2020
Số 45/2020 - 14/12/2020
Số 44/2020 - 02/12/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 5.583.332
  • Đang online: 237
  • Trong tuần: 23.311
  • Trong tháng: 133.419
  • Trong năm: 307.396