Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Chuột trong văn hóa dân gian
Ấn phẩm KHCN
Khoa học công nghệ
Ban biên tập
2020
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Đứng đầu trong 12 con giáp, Chuột là linh vật tượng trưng cho người tuổi Tý. Trong văn hoá dân gian, chuột được gắn liền với sự nhanh nhẹn, thông minh.

Chuột là loài vật quen thuộc với cuộc sống người dân Á Đông, tồn tại cùng nền văn minh nông nghiệp lúa nước, chuột đã trở thành hình tượng đi vào thơ ca, văn học, là linh vật phong thủy trong đời sống của người dân.

Trong văn hóa Việt Nam, chuột tồn tại sánh đôi với nghề nông nghiệp lúa nước. Ở đâu có lúa, ở đó có chuột. Người Việt Nam xưa sống thành cộng đồng làng xã để bảo vệ an ninh, mùa màng và chuột là một mối nguy đối với nông dân trồng lúa. Từ đó, chuột đi vào văn hóa thành một biểu tượng tiêu cực (cháy nhà ra mặt chuột, chuột sa hũ nếp, đầu voi đuôi chuột, chuột chạy cùng sào,…); đồng thời còn được vay mượn để ám chỉ những thành phần gặm nhấm của công trong xã hội. Tuy nhiên, trong 12 con giáp, chuột hiên ngang chiếm vị trí đầu tiên, trước cả hổ lẫn rồng.

Với người dân miền Tây, đêm giao thừa, tiếng chuột kêu lít chít đâu đó quanh nhà cũng đủ làm không ít người mừng rỡ, bởi lẽ họ tin rằng đó là dấu hiệu của một năm mới sung túc, mùa màng bội thu. Bởi lẽ chuột có khả năng sinh sôi nảy nở rất lớn, người ta cho rằng nơi nào có chuột là nơi đó đều có của cải sung túc.

Không chỉ xuất hiện trong văn hóa tín ngưỡng, hình ảnh chuột còn là nguồn cảm hứng trong các tác phẩm nghệ thuật dân gian khác, tiêu biểu là tranh Đông Hồ. Trong đó, không thể không kể đến một trong những bức tranh nổi tiếng nhất của dòng tranh dân gian Đông Hồ - Đám cưới chuột.

Đám cưới chuột là bức tranh có lịch sử hơn 500 năm trước. Bức tranh mô tả một đám cưới xưa, có cả cờ, quạt, kèn, trống và các loại lễ vật. Chuột đi trên con đường chẳng lấy gì là bằng phẳng. Đã vậy, giữa đường lại có một “lão” mèo già hung dữ cản lối. Những chú chuột trong đám rước thấy vậy sợ hãi, mặt mày lấm la lấm lét. Hóa ra, làm đám cưới, chuột phải lo lễ vật (chim, cá) cống nạp cho mèo, cầu xin mèo cho đám cưới bình yên. Người ta mượn hình ảnh chuột để châm biếm chua cay, hài hước về một tệ nạn mà xã hội cần lên án và loại bỏ. Chính vì vậy, tranh dân gian Đám cưới chuột có một vị trí khá đặc biệt trong lòng mọi người, qua nhiều thế hệ. Con chuột trong bức tranh, vô hình trung được người ta thương cảm, yêu mến, là đại diện cho tầng lớp lao động nghèo trong xã hội phong kiến thời xưa.

Bức tranh vừa hài hước, dí dỏm lại mang ý nghĩa sâu sắc về quan hệ của tầng lớp nông dân - thống trị trong xã hội cũ, tiêu biểu cho mối quan hệ ỷ mạnh hiếp yếu.

Ngoài ra, trong một bộ tranh tết làng Hồ, người nghệ sĩ dân gian đã vẽ hình ảnh chú chuột ngồi trên kiệu với quạt tán, lọng xanh, được khiêng bởi một đàn chuột, với tấm biển “Ân tứ vinh quy”. Bức tranh là lời châm biếm cho chế độ khoa cử thời đó (bởi các vị đỗ Hương thời đó có danh xưng là ông Cống - đồng âm với chuột Cống). 

Số 1/2020

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 48/2020 - 21/12/2020
Số 48/2020 Xem thêm
Số 47/2020 - 21/12/2020
Số 46/2020 - 14/12/2020
Số 45/2020 - 14/12/2020
Số 44/2020 - 02/12/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 5.583.589
  • Đang online: 152
  • Trong tuần: 23.568
  • Trong tháng: 133.676
  • Trong năm: 307.653