Đăng nhập
Tư liệu

Tư liệu KH&CN

Nét độc đáo của hoa văn trên thổ cẩm người Mạ tỉnh Lâm Đồng
Tư liệu khảo cứu
Dân tộc
Đoàn Bích Ngọ
2015
Một số tài liệu bạn cần đăng nhập với tư cách thành viên thì mới có thể tải toàn văn nội dung vê theo luật sở hữu trí tuệ.
Cho phép tải công cộng

Người Mạ là một trong 3 dân tộc bản địa ở Lâm Đồng, sống tập trung chủ yếu ở các huyện Bảo Lâm, Đạ Tẻh, Cát Tiên. Cũng như người Cơ Ho và một số tộc người khác ở Tây Nguyên trước đây, ngoài kinh tế nương rẫy và săn bắt, hái lượm người Mạ còn có các nghề thủ công truyền thống từ lâu đời để phục vụ cho cuộc sống tự cung tự cấp của dân tộc mình. Trong đó nổi tiếng hơn cả là nghề dệt thổ cẩm.

 Chỉ với một bộ khung dệt tự chế gồm 12 thanh vừa gỗ vừa lồ ô rất đơn sơ, gọn nhẹ nhưng người Mạ đã tạo nên những tấm thổ cẩm với những đường nét, họa tiết hoa văn rất sinh động, mang đậm nét văn hóa của người dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Màu sắc thổ cẩm Mạ

Màu sắc được sử dụng nhiều trên thổ cẩm Mạ thường là các màu đỏ, đen, xanh,  nâu, vàng, trắng. Nhưng màu trắng vẫn được sử dụng nhiều hơn cả.

Khác với người Cơ Ho và đa số các dân tộc bản địa khác ở Tây Nguyên, người Mạ thường chọn màu trắng làm chủ đạo để tạo nền cho tấm thổ cẩm. Trong khi các dân tộc khác ở Tây Nguyên lại thiên về chọn những gam màu tối như xanh, đen để làm nền cho thổ cẩm. Vì vậy mà các họa tiết hoa văn của người Mạ thường nổi bật và tươi sáng hơn.

Nguyên liệu để tạo màu của người Mạ đều được lấy từ trong tự nhiên nơi họ sinh sống . Đó là các loại củ, quả và lá cây rừng như: củ nghệ, củ nâu, lá cây tràm, cánh kiến và cả đá non có màu đỏ, vàng, than củi, Tất cả đều được giã nhỏ, mài bột ngâm để nhúng nhuộm sợi hoặc chà xát trực tiếp lên sợi. Tỷ lệ pha chế tạo màu hoàn toàn theo kinh nghiệm và bí quyết của các nghệ nhân.

Cách tạo hoa văn

Để tạo hoa văn trên thổ cẩm, ngoài việc dùng những thanh công cụ nhỏ đẩy  luồn sợi khi dệt, người  phụ nữ Mạ còn khéo léo dùng tay luồn sợi thêu trên tấm vải. Họ vừa dệt vừa thêu, dệt tới đâu thì thêu tới đấy. Trong quá trình dệt, người Mạ thêu họa tiết không cần dùng kim thêu, đây cũng là một nét độc đáo của người Mạ. Cũng như người Cơ Ho, người phụ nữ Mạ khi dệt hoa văn   ngoài một số hoa văn hình học, hình kỷ hà, đường gấp khúc cùi chỏ, đường viền… với các họa tiết lặp lại theo chu kỳ mang tính khuôn mẫu, định trước, còn thể hiện các hình ảnh thực từ cuộc sống  một cách ngẫu hứng với cảm quan của người dệt đối với sự vật, thế giới xung quanh theo cách nhìn, cách nghĩ của họ. Hoa văn trên thổ cẩm của người Mạ được tạo bởi dệt và thêu. Ngoài ra họ còn dùng kỹ thuật thêu để tạo nên các hình người, cây cối, chim muông.

Các loại hoa văn trang trí trên thổ cẩm của người Mạ

Đề tài, họa tiết trang trí trên thổ cẩm của người Mạ phố biến là hoa văn hình học, hình kỷ hà, sóng nước, hình người, muông thú và các vật dụng gần gũi quen thuộc gắn bó với cuộc sống  sinh hoạt hàng ngày của họ như: cối, chày giã gạo, cây nêu, cầu thang nhà sàn, quả bầu, cây đa, con thằn lằn, con vượn, con rắn nước, chân quạ, đường mòn, dấu chân loài vật, chiếc lược, chiếc ô, ngôi sao, cán xà gạc, các đường ziczac... Đặc biệt là các đề tài hoàn toàn ngẫu hứng  bất chợt  xuất hiện  trong  đầu như  khi nhìn thấy con chuồn chuồn đang bay, con khỉ, con vượn,… hay một vật nào đó, họ cũng có thể đưa vào trang trí trên tấm vải đang dệt của mình. Ngày nay, ngoài những hoa văn truyền thống, người Mạ còn đưa vào trang trí trên thổ cẩm cả những vật hoàn toàn mới mẻ như chiếc máy bay, cây thánh giá, ngôi sao.

Chính sự phong phú, đa dạng của màu sắc, đề tài trang trí đã tạo nên vẻ đẹp độc đáo cho thổ cẩm của người Mạ cũng như trang phục của họ. Nó mang một sắc thái riêng không giống với các tộc người khác ở Lâm Đồng nói riêng và Tây Nguyên nói chung.

Góp ý của bạn đọc

Nhập mã bảo vệ
Hình ảnh CAPTCHA
Nhập mã Hiển thị ở trên vào hộp dưới đây
HDT HTML
HDT NewsBlog

BẢN TIN KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Số 48/2020 - 21/12/2020
Số 48/2020 Xem thêm
Số 47/2020 - 21/12/2020
Số 46/2020 - 14/12/2020
Số 45/2020 - 14/12/2020
Số 44/2020 - 02/12/2020
HDT HTML
Thống kê truy cập
  • 5.365.546
  • Đang online: 58
  • Trong tuần: 2.968
  • Trong tháng: 89.610
  • Trong năm: 89.610